Kompjuterët janë të zgjuar. Ata ruajnë dhe përpunojnë sasi të mëdha të të dhënave sa hap e mbyll sytë, përkthejnë gjuhën në çast dhe madje drejtojnë makineri. Por ata kanë të njëjtën inteligjencë emocionale si një mur me tulla.
Shkencëtarja kompjuterike egjiptian-amerikane Rana el Kaliouby dëshiron ta ndryshojë këtë.
43-vjeçarja bashkëthemeloi kompaninë e saj Affectiva ndërsa ndërmerrte një doktoraturë në Institutin e Teknologjisë në Masaçusets (MIT). E specializuar në “Emotion AI”, një nënsekt i inteligjencës artificiale, Kaliouby dëshiron të mësojë kompjuterët se si të njohin dhe përcaktojnë sasinë e emocioneve njerëzore.
Teknologjia ka krijuar një “krizë ndjeshmërie”, thotë Kaliouby – dhe misioni i saj është ta humanizojë atë.
Mësimi i kompjuterëve si të ndiejnë
Një nga aplikimet e hershme të Emotion AI që Kaliouby eksploroi ishin syzet e pajisura me teknologji për të ndihmuar fëmijët me autizëm të lexonin shprehjet e fytyrës. Syzet ofruan nxitje për përdoruesin, duke u thënë atyre se si t’i përgjigjen shenjave të ndryshme jo-verbale si buzëqeshja ose vrenjtja e fytyrës. “Ne filluam të shohim shumë përmirësime vërtet pozitive tek këta fëmijë; ishte thjesht vërtet e fuqishme,“-thotë Kaliouby. Pas viteve të kërkimit dhe zhvillimit, teknologjia u lançua zyrtarisht në vitin 2017 për integrim në syze të zgjuara siç është Google Glass.
Teknologjia ka qenë gjithmonë pjesë e jetës së Kaliouby. E lindur në Egjipt, prindërit e saj ishin të dy programues kompjuteri, dhe ajo studioi shkenca kompjuterike në Universitetin Amerikan në Kajro para se të themelonte Affectiva në 2009 me Rosalind Picard.
Kompania është rritur nga një universitet spin-out në një ndërmarrje ndërkombëtare, shumë milionëshe me seli në Boston. Por Kaliouby mban lidhje të ngushta me Egjiptin dhe Affectiva punëson rreth 60 njerëz në zyrën e saj në Kajro, përfshirë inxhinierë softuerësh dhe shkencëtarë të mësimit të makinerisë.
Teknologjia e shpëtimit të jetës
Një fushë ku Kaliouby beson se Emotion AI mund të ketë aplikime për shpëtimin e jetës është industria e automobilave, ku sistemet e monitorimit të shoferëve që përdorin kamera të pajisura me AI në makina mund të zbulojnë potencialisht shpërqendrimin dhe përgjumjen e shoferit, duke parandaluar aksidentet.
Në maj 2021, Affectiva u ble nga Smart Eye, një lider në teknologjinë e ndjekjes së syve për monitorimin e shoferëve, dhe të dy kompanitë tani po kombinojnë teknologjitë e tyre.
Sipas Komisionit Evropian, 90% e aksidenteve rrugore janë për shkak të gabimit njerëzor – një arsye që BE-ja ka futur rregullore të reja për të gjitha automjetet evropiane që të përfshijnë këtë lloj teknologjie deri në vitin 2022, dhe legjislacioni po shqyrtohet në SHBA. Prodhuesit e makinave si Tesla dhe General Motors kanë përfshirë teknologjinë e monitorimit të shoferit në disa nga automjetet e tyre, dhe Affectiva tashmë është duke punuar me marka të mëdha automobilistike përfshirë BMW, Porsche dhe Hyundai.
Ka edhe aplikacione të tjera për makina, thotë Kaliouby, duke përfshirë kamera që mund të shikojnë kabinën e plotë për të personalizuar përvojën e drejtimit. “Nëse fëmija im në sediljen e pasme po fle, ai mund të zbehë dritat ose të ndalojë muzikën; mund të ndryshojë temperaturën,” thotë ajo. “Ju mund ta personalizoni makinën bazuar në atë se kush është në të, çfarë bëjnë dhe si ndihen.”
Mbikëqyrje apo siguri?
Por përdorimi i Emotion AI për të monitoruar njerëzit mund të jetë i diskutueshëm. Paragjykimi racor dhe gjinor është një çështje e përsëritur, së bashku me shqetësimet për privatësinë. Këtë vit, operatori brazilian i metrosë ViaQuatro u gjobit me 20,000 dollarë për kapjen e të dhënave të njohjes së fytyrës pa pëlqimin e përdoruesve. ViaQuatro kishte instaluar një sistem kamerash për zbulimin e emocioneve në Metro São Paulo në 2018 për të monitoruar reagimet e njerëzve ndaj reklamave. Kompania pretendon se sistemi nuk ka kryer njohjen e fytyrës dhe është në përputhje me legjislacionin për mbrojtjen e të dhënave.
Edhe përdorimet teorikisht “pozitive” mund të kenë pasoja më të këqija, thotë Vidushi Marda, një studiues i Inteligjencës Artificiale, këshilltar i politikave dhe jurist në Nenin 19, një organizatë e të drejtave të njeriut që mbron lirinë e shprehjes. Për shembull, sistemet e monitorimit të shoferëve mund të dyfishohen si mbikëqyrje në vendin e punës për shoferët e kamionëve ose taksive, thotë ajo, duke shtuar se pavarësisht nga përdorimi i synuar, Inteligjenca Artificiale Emotion është “mbikëqyrje e mundshme”. Marda thotë se nuk ka “asnjë mënyrë të lehtë për të zbutur” përdorimet e dëmshme të Emotion AI.
Disa shkencëtarë madje kundërshtojnë efektivitetin e përdorimit të AI për të lexuar emocionet. Një meta-studim i vitit 2019 i më shumë se 1.000 punimeve kërkimore gjeti dëshmi të pamjaftueshme për të mbështetur konceptin e “shprehive universale të fytyrës”, dhe sipas një studimi të vitit 2020, AI e njohjes së emocioneve mund të jetë më pak e saktë se njerëzit.
I vetëdijshëm për shqetësimet e shumta që lidhen me Emotion AI, Kaliouby thotë se Affectiva ka një politikë të rreptë të zgjedhjes për mbledhjen e të dhënave dhe transparencën rreth mënyrës së përdorimit dhe ruajtjes së të dhënave.
“Kudo ku konsideratat e privatësisë së të dhënave të njerëzve nuk respektohen, ne nuk do ta bëjmë,” thotë Kaliouby, duke shtuar se kompania hedh poshtë ata që duan të përdorin softuerin për mbikëqyrje, siguri ose zbulim gënjeshtrash.
Me 11 milionë përgjigje të fytyrës nga 90 vende të botës, Kaliouby thotë se Affectiva po përpiqet të krijojë një bazë të dhënash të larmishme që heq moshën, gjininë dhe paragjykimet racore nga sistemi i saj. Affectiva është duke punuar në një model i cili përfshin shprehjen e fytyrës dhe tonin e zërit, dhe llogarit nuanca të tilla si kultura dhe konteksti.
Në vitet që vijnë, Kaliouby shpreson që Emotion AI mund të ndihmojë në krijimin e një eksperience dixhitale më njerëzore, empatike.
“Misioni është të transformojmë atë që duket si një ndërfaqe njeri-makinë, sepse kjo nuk do të përmirësojë vetëm ndërveprimet tona me teknologjinë, por do të bëjë lidhjet tona me njëri-tjetrin në një botë dixhitale shumë më mirë,” thotë ajo.
Burimi: CNN
