Çfarë dimë për idenë e Macron për një Evropë me dy nivele?

Pas një fitoreje të madhe zgjedhore muajin e kaluar, Emmanuel Macron ka bërë një nga ndryshimet më të mëdha në strukturën e Bashkimit Evropian në dekada.

Cila është ideja e Macron?

Mes sugjerimeve të tij se oferta e anëtarësimit të Ukrainës në BE, e shkatërruar nga lufta, mund të marrë “dekada” dhe vonesa të gjata për pranimin e vendeve në Ballkanin Perëndimor, presidenti i Francës dëshiron që t’i kushtohet vëmendje një Evrope me dy shpejtësi.

Ai parashtroi vizionin e tij për një komunitet më të gjerë të demokracive evropiane që do të lejonte një bashkëpunim më të thellë midis bllokut 27-anëtarësh dhe vendeve jo anëtare të BE-së.

Brenda këtij bashkimi të ri politik, kombe si Ukraina, madje edhe Britania pas Brexit, mund të krijojnë lidhje më të thella pa u anëtarësuar zyrtarisht në BE.

BE-ja, duke pasur parasysh nivelin e integrimit dhe ambicieve të saj, nuk mund të jetë në afat të shkurtër mjeti i vetëm për strukturimin e kontinentit evropian”, u tha Macron eurodeputetëve.

“Është detyrimi ynë historik t’i përgjigjemi kësaj sot dhe të krijojmë atë që unë do ta quaja një ‘komunitet politik evropian’. Kjo organizatë e re evropiane do t’u mundësonte kombeve demokratike evropiane që i përmbahen vlerave tona thelbësore të gjejnë një hapësirë ​​të re për bashkëpunim në politikë, siguri, energji, transport, investime në infrastrukturë dhe lëvizjen e njerëzve, veçanërisht të të rinjve.”

Pse tani?

Macron i bëri komentet të hënën në Konferencën për të Ardhmen e Evropës, një ushtrim konsultimi se si duhet të reformohet BE.

Në mënyrë simbolike, ai foli në Ditën e Evropës, një rast që nderon pikënisjen e integrimit politik dhe ekonomik të kontinentit.

Fjalët e tij vijnë gjithashtu në mes të luftës së Rusisë në Ukrainë, e cila ka nxitur Kievin dhe dy ish-vendet sovjetike të paraqesin aplikime të nxituara për anëtarësim në BE: Moldavia dhe Gjeorgjia.

Përveç kësaj, ka zhurmë nga Ballkani Perëndimor ku vende si Maqedonia e Veriut dhe Shqipëria kanë kohë që presin fillimin e bisedimeve të anëtarësimit.

Mund të lidhet gjithashtu me zhgënjimet në shpejtësinë e vendimmarrjes së BE-së. Disa vende, duke përfshirë Hungarinë, po mbajnë një ofertë të Brukselit për të ndaluar importet e naftës ruse.

Si do të funksiononte ideja e Macron?

Detajet janë ende shumë të përgjithshme.

Macron, duke folur më vonë së bashku me kancelarin gjerman Olaf Scholz, tha: “Ne duhet të gjejmë një formë politike që mundëson të ‘dokojmë’ në Evropë disa shtete që ndajnë të njëjtat vlera dhe gjeografi dhe të ndërtojmë së bashku një koordinim politik, ndoshta disa forma solidariteti në kushtet e sigurisë – dhe që nuk janë të njëjta me NATO-n, por disa elementë bashkëpunimi, solidariteti duhet të përcaktohen – bashkëpunimi në aspektin energjetik sepse ne shohim integrimin dhe solidaritetin brenda Evropës për këto çështje energjetike që janë kaq të strukturuara.

“Tani duhet të fillojmë konsultimet politike për të parë interesin dhe, siç e keni vënë re, ndoshta është gjithashtu një mënyrë për të rifituar stabilitetin dhe një formë tjetër bashkëpunimi me disa vende si Mbretëria e Bashkuar, e cila ka vendosur të largohet nga Bashkimi ynë Evropian, por që mund të ketë vendin e merituar në këtë komunitet politik”.

Megjithatë, ideja shënon një ndryshim të madh në drejtimin e politikës evropiane, veçanërisht për Francën, e cila ka treguar një shkallë mospërputhjeje drejt integrimit të mëtejshëm të vendeve të reja anëtare të BE-së për vite me radhë.

Planet e Macron do të shihnin një Evropë me dy nivele, e cila, në shumë mënyra, bie ndesh me idenë e BE-së, domethënë, besnikërinë e plotë ndaj ligjeve dhe rregulloreve të bllokut, dhe në rastin e këtij propozimi të ri, qeveritë evropiane të lidhura lirshëm vetëm do të bashkëpunonin më thellë për çështje të tilla si mbrojtja dhe taksat.

Dikush mund të thotë se zona Shengen dhe eurozona janë shembuj të një Evrope me dy shpejtësi, e cila nuk është e njëjtë me idenë tjetër [e Macron], që është ky rreth i jashtëm i joanëtarëve të BE-së, i cili do të bashkëpunonte me Bashkimi Evropian në fusha specifike pa qenë pjesë e bllokut si anëtarë të institucioneve”, tha për Euronews Camino Mortera-Martinez, kreu i zyrës së Brukselit në Qendrën për Reformën Evropiane.

“Dhe kjo është ajo që unë mendoj se Macron përmendi ose po i referohej, kësaj ideje të komunitetit politik evropian. Dhe kjo është ajo që vlen për Ukrainën, Gjeorgjinë, Moldavinë dhe ndoshta për Mbretërinë e Bashkuar, si dhe vende të tjera.”

Bashkimi Evropian: Kush është brenda, kush është jashtë dhe kush po pret?

Kush po pret të anëtarësohet në Bashkimin Evropian?

Ukraina, Gjeorgjia dhe Moldavia kanë paraqitur të gjitha aplikime që nga fillimi i luftës së Rusisë më 24 shkurt.

Krahu ekzekutiv i Bashkimit Evropian, Komisioni Evropian, tha se synon të japë një opinion të parë në qershor mbi kërkesën e Ukrainës për t’u bërë anëtare.

Macron tha se aspirata e Ukrainës për t’u bashkuar me bllokun ishte “legjitime”, duke thënë se dëshira e Kievit, si dhe ajo e Gjeorgjisë dhe Moldavisë, “na lejon të rivlerësojmë gjeografinë tonë dhe organizimin e kontinentit tonë”.

Por, pas dyerve të mbyllura, shumë shtete anëtare pranojnë se anëtarësimi i shpejtë për Ukrainën – dhe kandidatët e tjerë – ka shumë pak gjasa duke pasur parasysh se një propozim si ky do të kërkonte ndryshime të mëdha në traktatet e BE-së.

“Shumë nga këto qeveri [BE] janë shumë të kujdesshme për hapjen e traktateve sepse e dinë se kjo është si hapja e kutisë së Pandorës,” tha Mortera-Martinez. “Të gjithë do të kenë një kërkesë dhe do t’i këshillojnë ata të kenë një listë dëshirash, dhe kjo do të bëhet mjaft e vështirë për momentin.”

Kritikët theksojnë se Macron thjesht përpiqet të qetësojë vendet jo-BE që presin në krahë, disa prej të cilëve kanë qenë në radhën e kandidaturave për vite tani, në vend që të marrin në konsideratë seriozisht ofertat e tyre për anëtarësim.

Përveç Turqisë – me të cilën bisedimet filluan në vitin 2005, por që ngeci dhe u ndërprenë më pas në 2019 – dhe treshes së aplikantëve të fundit, të gjithë ata që presin të bashkohen janë të vendosur në Ballkanin Perëndimor.

Maqedonia e Veriut, e cila aplikoi për herë të parë në 2004, ka përmbushur kriteret për fillimin e bisedimeve të anëtarësimit, por oferta e saj po pengohet nga një mosmarrëveshje me Bullgarinë.

Oferta e Shqipërisë është e lidhur me atë të Maqedonisë së Veriut, kështu që vetoja e Sofjes po i pengon gjërat edhe për Tiranën.

Mali i Zi aplikoi për anëtarësim në BE në 2008. Bisedimet e pranimit, të cilat filluan në 2012, janë avancuar dhe vendi mund të jetë gati për t’u anëtarësuar deri në vitin 2025.

Bisedimet po vazhdojnë edhe me Serbinë, ndërsa Kosova dhe Bosnja dhe Hercegovina konsiderohen si “kandidate të mundshme për anëtarësim në BE”.

Kosova, shpalli pavarësinë nga Beogradi në vitin 2008. Serbia nuk e njeh këtë dhe vazhdon ta trajtojë Kosovën sikur të ishte nën sovranitetin e saj. Brukseli thotë se asnjëri prej tyre nuk do të jetë në gjendje të anëtarësohet në BE derisa kjo mosmarrëveshje të zgjidhet.

Perspektivat për Bosnjën, ndërkohë, janë të dobëta. Ajo aplikoi për anëtarësim në BE në vitin 2016, por, sipas një shënimi informues të Parlamentit Evropian, “paqëndrueshmëria e brendshme politike dhe mungesa e reformave politike kanë zbehur perspektivat e vendit për t’u bashkuar me BE”.

Cilat janë shanset që ideja e Macron të bëhet realitet?

Ideja e Macron ka të ngjarë të kërkojë ndryshime në traktatet e BE-së dhe duket se ka pak oreks për këtë.

Deri në 13 vende, duke përfshirë Danimarkën, Slloveninë, Bullgarinë dhe Suedinë, nënshkruan një dokument të hënën duke hedhur poshtë idenë.

“Ne nuk mbështesim përpjekjet e pakontrolluara dhe të parakohshme për të nisur një proces drejt ndryshimit të traktatit,” shkruan ata.

Kancelari gjerman Olaf Scholz, megjithëse shprehu interes për propozimin e Macron, paralajmëroi gjithashtu kundër zhgënjimit të kandidatëve prej kohësh të BE-së.

Ajo që është e qartë është se kjo nuk duhet dhe nuk do të na ndalojë të ecim përpara me atë që kemi filluar, përkatësisht duke mundësuar proceset e anëtarësimit për të cilat ne kemi punuar për kaq gjatë tani,” tha Scholz në një konferencë të përbashkët për shtyp me Presidentin francez në Berlin të hënën.

“Kjo është veçanërisht e vërtetë për Ballkanin Perëndimor, për të cilin kemi folur tashmë. Ka shumë prej tyre që tashmë kanë bërë përgatitje shumë të gjera, të cilët gjithashtu kanë marrë vendime të guximshme. Dhe ky guxim duhet të shpërblehet në një moment.”

“Unë thjesht do të doja ta ilustroj këtë me shembullin e Maqedonisë së Veriut. Ka pasur liderë politikë shumë të guximshëm që kanë guxuar të bëjnë diçka për të bërë të mundur fillimin e procesit të anëtarësimit. Dhe ne duhet të gjejmë një mënyrë që kjo trimëri nuk do të zhgënjehet.”

Presidenti Macron thotë se do të dëshironte ta diskutonte idenë në samitin e Këshillit Evropian në qershor, me synimin për të marrë topin për një konventë të BE-së për ndryshimin e traktateve në të ardhmen e afërt.

Por me kaq shumë kundërshtarë, ndonjë ndryshim domethënës në mënyrën se si funksionon blloku mund të ketë ende vite të tëra.

Burimi: Euronews