Kur flasim për materiale të shtrenjta, mendja na shkon menjëherë te diamantet, ari apo platini. Por bota e shkencës fsheh një material edhe më të jashtëzakonshëm, vlera e të cilit raportohet të arrijë deri në 140 milionë dollarë për gram. Bëhet fjalë për fullerenet endohedrale me bazë azoti, një substancë tepër e veçantë, që mund të luajë një rol të rëndësishëm në zhvillimin e teknologjive të së ardhmes.
Ajo që e bën këtë material kaq të shtrenjtë nuk është pamja e tij apo ndonjë përdorim luksi, por mënyra jashtëzakonisht e vështirë se si prodhohet dhe potenciali që mbart për shkencën dhe teknologjinë.Për ta kuptuar më mirë, duhet të shohim nga afër strukturën e tij. Fullerenet janë molekula të përbëra nga atome karboni, të cilat lidhen me njëra-tjetrën duke krijuar një kafaz të vogël, në formë sfere. Në rastin e fullerenit endohedral me bazë azoti, brenda këtij kafazi, të përbërë nga 60 atome karboni, gjendet një atom azoti.
Kjo strukturë e pazakontë u jep molekulave veti që kanë tërhequr interesin e studiuesve në fusha të ndryshme të teknologjisë së avancuar.Prodhimi i këtij materiali kërkon procese të ndërlikuara dhe kontroll të jashtëzakonshëm gjatë krijimit të strukturës molekulare. Pikërisht kjo vështirësi, së bashku me sasinë e kufizuar që mund të prodhohet, ndihmon të shpjegojë çmimin marramendës.
Në vitin 2015, kompania britanike Designer Carbon Materials u përmend gjerësisht për shitjen e 200 miligramëve të këtij materiali, në një transaksion të raportuar me vlerë rreth 22 milionë dollarë. Në atë kohë, çmimi i tij vlerësohej afërsisht 110 milionë dollarë për gram, duke e bërë një nga materialet më të shtrenjta të prodhuara ndonjëherë. Shifra prej 140 milionë dollarësh për gram që përmendet sot pasqyron vlerësime të raportuara, jo një çmim të zakonshëm tregu.Por ajo që e bën këtë substancë vërtet interesante nuk është vetëm vlera e saj. Studiuesit shpresojnë që një ditë ajo të ndihmojë në krijimin e pajisjeve shumë më të vogla dhe më të sakta se ato që njohim sot.Një nga aplikimet më premtuese lidhet me zhvillimin e orëve atomike në miniaturë. Këto pajisje matin kohën me një saktësi të jashtëzakonshme dhe përdoren në teknologji ku edhe gabimet më të vogla mund të kenë pasoja të mëdha. Përmes vetive të tyre, fullerenet endohedrale mund të ndihmojnë në zhvillimin e orëve atomike aq të vogla sa të integrohen në një çip elektronik.Nëse këto kërkime japin rezultatet e pritshme, ndikimi mund të ndihet edhe në jetën e përditshme.
Pajisje më të vogla dhe më të sakta për matjen e kohës mund të përmirësojnë sistemet e navigimit, teknologjinë GPS dhe funksionimin e automjeteve autonome. Në të ardhmen, përparime të tilla mund të hapin mundësi të reja edhe për telefonat inteligjentë dhe pajisjet e tjera elektronike.Megjithatë, duhet theksuar se këto janë mundësi që varen nga zhvillimi i mëtejshëm i kërkimeve shkencore.
Fullerenet endohedrale nuk janë ende pjesë e teknologjive të zakonshme dhe prodhimi i tyre mbetet një sfidë e madhe për shkencëtarët.Në fund, historia e këtij materiali tregon se vlera e një substance nuk përcaktohet gjithmonë nga pamja, përdorimi apo rrallësia e saj. Ndonjëherë, rëndësia më e madhe qëndron te ajo që mund të bëjë. Dhe në rastin e fullereneteve endohedrale, një sasi e padukshme për syrin mund të mbajë brenda saj mundësi që, nëse realizohen, mund të ndryshojnë mënyrën se si funksionojnë disa prej teknologjive që përdorim çdo ditë.
