Shqipëria renditet ndër vendet europiane ku kostot e banimit zënë peshën më të ulët në të ardhurat e familjeve, sipas të dhënave të Eurostat për vitin 2025. Vetëm 2.6% e popullsisë shqiptare jeton në familje që shpenzojnë më shumë se 40% të të ardhurave të disponueshme për strehim, një nivel pothuajse tri herë më i ulët se mesatarja e Bashkimit Europian prej 7.7%.
Me këtë tregues, Shqipëria renditet në vendin e parafundit mes 34 vendeve europiane të përfshira në krahasim, duke lënë pas vetëm Qipron, ku kjo përqindje është 2.4%. Rezultati e vendos vendin tonë përpara të gjitha ekonomive të tjera të Ballkanit Perëndimor, për sa i përket përqindjes së popullsisë që përballet me një barrë të lartë financiare nga kostot e banimit.
Sipas metodologjisë së Eurostat, një familje konsiderohet se përballet me mbingarkesë nga kostot e banimit kur shpenzimet për strehimin tejkalojnë 40% të të ardhurave të disponueshme, pas zbritjes së taksave dhe kontributeve sociale.
Në këto shpenzime përfshihen qiraja ose interesat e kredisë hipotekore, faturat e energjisë elektrike, ujit, gazit dhe ngrohjes, si dhe shpenzimet e mirëmbajtjes, riparimeve, sigurimit dhe taksave që lidhen me banesën.
Në terma absolutë, të dhënat tregojnë se rreth 61 mijë persona në Shqipëri jetojnë në familje ku kostot e banimit tejkalojnë pragun prej 40% të të ardhurave. Kjo shifër është dukshëm më e ulët krahasuar me vendet e tjera të rajonit, ku në Serbi numërohen rreth 519 mijë persona, në Maqedoninë e Veriut 102 mijë dhe në Mal të Zi 54 mijë.
Edhe në krahasimin me vendet e Bashkimit Europian, Shqipëria paraqitet me një tregues ndjeshëm më të ulët. Në Greqi, e cila kryeson renditjen europiane, 26.4% e popullsisë shpenzon mbi 40% të të ardhurave për strehim, ose më shumë se dhjetëfishi i nivelit të regjistruar në Shqipëri.
Në Gjermani kjo përqindje arrin në 11.2%, në Suedi 10.8%, në Spanjë 7.2%, në Francë 6.4% dhe në Itali 5%.
Diferencat bëhen edhe më të theksuara kur analizohen familjet që ndodhen në rrezik varfërie.
Sipas Eurostat, vetëm 8.2% e personave në rrezik varfërie në Shqipëri jetojnë në familje që shpenzojnë mbi 40% të të ardhurave të disponueshme për banim. Ky është treguesi i dytë më i ulët në Europë, pas Qipros me 7.6%, dhe shumë më poshtë mesatares së Bashkimit Europian prej 29.1%.
Në Greqi, situata është krejtësisht e ndryshme, pasi 82.6% e personave në rrezik varfërie përballen me një barrë të tillë financiare. Në Danimarkë kjo përqindje arrin në 59.8%, në Zvicër 56.1%, në Gjermani 35%, ndërsa në Itali 21.7%.
Kjo do të thotë se, sipas treguesit statistikor të Eurostat, edhe familjet shqiptare me të ardhura të ulëta rezultojnë më pak të ekspozuara ndaj mbingarkesës nga kostot e banimit sesa familjet e të njëjtës kategori në shumicën dërrmuese të vendeve europiane.
Megjithatë, niveli i ulët i këtij treguesi nuk do të thotë domosdoshmërisht se banesat në Shqipëri janë më të përballueshme për t’u blerë apo se qytetarët kanë më pak vështirësi për të siguruar një shtëpi.
Treguesi mat raportin mes shpenzimeve të banimit dhe të ardhurave të disponueshme, jo drejtpërdrejt çmimin e apartamenteve në raport me pagat apo mundësinë e familjeve të reja për të hyrë në tregun e pronave.
Në interpretimin e të dhënave për Shqipërinë duhet marrë parasysh edhe struktura e pronësisë së banesave, ku një pjesë e konsiderueshme e familjeve jetojnë në shtëpi në pronësi, shpesh pa detyrime mujore për qira apo kredi hipotekore. Kjo mund të ndikojë në uljen e peshës së shpenzimeve të banimit në buxhetet familjare, megjithëse të dhënat e paraqitura nuk përcaktojnë se sa nga diferenca me vendet e tjera shpjegohet nga ky faktor.
Nga ana tjetër, rritja e çmimeve të apartamenteve, veçanërisht në Tiranë dhe zonat bregdetare, si dhe kostot e qirave, mbeten çështje të rëndësishme për familjet që kërkojnë të blejnë ose të marrin me qira një banesë.
Në nivel europian, kriza e strehimit është thelluar gjatë dekadës së fundit. Sipas Eurostat, çmimet e banesave në Bashkimin Europian janë rritur mesatarisht me 69% nga viti 2015 deri në tremujorin e dytë të vitit 2026. Në disa shtete anëtare, çmimet janë më shumë se dyfishuar, ndërsa paralelisht janë rritur qiratë dhe kostot e energjisë.
Aktualisht, mbi 34 milionë qytetarë të Bashkimit Europian jetojnë në familje që shpenzojnë më shumë se 40% të të ardhurave të disponueshme për strehim. Gjermania ka numrin më të madh të personave të prekur, me rreth 9.4 milionë, e ndjekur nga Franca me 4.4 milionë, Spanja me 3.5 milionë dhe Italia me 2.9 milionë.
Për Shqipërinë, të dhënat nxjerrin në pah një kontrast të rëndësishëm: ndërsa vendi renditet ndër ekonomitë europiane me përqindjen më të ulët të qytetarëve që shpenzojnë mbi 40% të të ardhurave për banim, kjo nuk përjashton vështirësitë që hasin familjet e reja dhe individët pa banesë në pronësi për të përballuar çmimet e tregut.
Për rrjedhojë, treguesi i Eurostat ofron një panoramë të barrës aktuale të shpenzimeve të banimit mbi familjet, por nuk mjafton i vetëm për të vlerësuar përballueshmërinë e blerjes së një banese në Shqipëri./Përshtati nga Euronews, ekofin.al
