Në një klimë sfiduese dhe me zhvillime dinamike socio-ekonomike, gjetjet e Indeksit WOB-AL 2026 dhe tryeza e 12 tetorit theksojnë se boshllëku i transparencës mund të mbyllet brenda një cikli raportimi, duke shërbyer si spirancë e besimit të investitorëve dhe vijueshmërisë së biznesit.
Në momente turbulence, tensionesh dhe ndryshimesh dinamike socio-ekonomike, aftësia e sipërmarrjeve për të garantuar qëndrueshmëri, besim publik dhe lidership të maturuar merr një peshë jetike për ekonominë e vendit. Në këtë kontekst ku nevoja për struktura të forta drejtuese është më e prekshme se kurrë për të amortizuar pasiguritë, Women on Boards Albania (WOB-AL) publikoi Raportin Bazë të Indeksit WOB-AL 2026 — vlerësimin e parë të strukturuar krahasues të përfaqësimit gjinor dhe qeverisjes së korporatave në Shqipëri dhe zhvilloi një tryezë politike konsultative me 20 përfaqësues të lartë institucionalë e të biznesit për të diskutuar rekomandimet e saj.
Nga 282 kompanitë më të mëdha të vlerësuara në vend, rezultatet dëshmojnë një nevojë urgjente për modernizimin e mënyrës se si drejtohet dhe raportohet biznesi:
- Vetëm 31% e kompanive publikojnë të dhëna të verifikueshme mbi përbërjen e organeve të tyre drejtuese.
- Gjinia e drejtorit ekzekutiv (CEO) u identifikua për 72,3% të tyre, dhe vetëm 16,2% e kompanive me CEO të identifikueshme drejtohen nga një grua.
- Sektori bankar dëshmon nivelin më të lartë të transparencës rregullatore: të 9 bankat në kampion publikojnë të dhëna për bordin, me plotësi mesatare të të dhënave prej 21,1%.
- Mes 87 kompanive që publikojnë të dhëna për bordin, gratë mbajnë 28,2% të vendeve mbikëqyrëse/jo-ekzekutive dhe 34,2% të vendeve ekzekutive.
Indeksi mat transparencën publike dhe nuk vlerëson ende cilësinë e brendshme të qeverisjes; kur nuk ekziston informacion publik, treguesi vlerësohet me zero për të garantuar krahasueshmërinë. Si rrjedhojë e boshllëkut në infrastrukturën e raportimit, 280 kompani ndodhen aktualisht në nivelin Alert dhe dy në nivelin Baseline. Ky rezultat nuk përbën një gjykim mbi suksesin operativ të kompanive individuale, por pasqyron domosdoshmërinë që tregu shqiptar të kapërcejë kulturën e mbyllur dhe të ndërtojë mekanizma llogaridhënieje që mbrojnë biznesin përballë goditjeve të jashtme.
Rezultatet e tryezës së 12 tetorit 2026: Qeverisja si mekanizëm sigurie dhe rritjeje
Tryeza e nivelit të lartë u mbajt në Xheko Imperial, Tiranë, nën Rregullin Chatham House, me pjesëmarrjen e përfaqësuesve nga WOB-AL, FIAA, AmCham, GIZ, EBRD, CIPE, ANCHL, bic.al, ZKM dhe ish-Drejtoreshës Ekzekutive të AMF-së (AFSA). Diskutimi trajtoi qeverisjen korporative jo si burokraci, por si instrument parësor të sigurisë dhe rritjes ekonomike, duke konfirmuar tri prioritete kryesore:
- Harmonizimi i Kodit të Qeverisjes Korporative: Kodi i vitit 2011 për shoqëritë e palistuara është i vjetëruar, i pamonitoruar dhe pa dispozita për diversitetin gjinor apo faktorët ESG. Pjesëmarrësit theksuan se zbatimi i parimit “zbato ose shpjego” kërkon ndërgjegjësim dhe kompetenca: një kompani nuk mund të zbatojë atë që nuk e njeh. U trajtuan mungesat thelbësore në praktikë: nevoja për statute të qarta, përshkrim ekzakt të kompetencave të anëtarëve të bordit, transparencë e strukturës vendimmarrëse dhe qartësi mbi vendimet që duhen depozituar në regjistrin tregtar.
- Ngritja e kompetencave drejtuese dhe edukimi në qeverisje korporative: U theksua nevoja për programe universitare dhe ekzekutive të dedikuara për rritjen e alfabetizmit korporativ. Pika më delikate mbetet ndarja e pronësisë nga menaxhimi ekzekutiv në kompanitë familjare—një kusht i panegociueshëm për të garantuar trashëgiminë e kapitalit, menaxhimin e risqeve dhe vijueshmërinë e biznesit përballë krizave. Kultura tradicionale që e sheh trajnimin si të panevojshëm për nivelet e larta mbetet një pengesë e veçantë që duhet kapërcyer.
- Raportimi jo-financiar si praktikë standarde dhe proporcionale: Ligji 25/2018 përmban detyrimin e raportimit jofinanciar për subjektet e interesit publik me mbi 500 punonjës, ndërsa Ligji 87/2026 e përafron kuadrin me Direktivën e BE-së për raportimin e qëndrueshmërisë (CSRD) me pragje të larta nga viti 2028. Paneli theksoi rëndësinë e proporcionalitetit, në mënyrë që biznesi të mos vihet nën ngarkesë të panevojshme. Standardizimi minimal, edukimi dhe nxitjet konkrete institucionale të lidhura me qëndrueshmërinë janë thelbësore për përqafimin e gjerë të këtij standardi.
Albana Vrioni, Drejtoreshë Ekzekutive e WOB-AL, theksoi: “Në periudha pasigurie dhe zhvillimesh të vrullshme, qeverisja korporative nuk është një ushtrim formal burokratik, por amortizatori kryesor që mbron biznesin dhe ruan besimin e tregut. Hapi i radhës është që kompanitë dhe institucionet t’i bëjnë informacionet e drejtimit korporativ të disponueshme në një formë që mund të krahasohet nga viti në vit. Matja e progresit dhe edukimi janë instrumente të fuqishëm motivues. Transparenca dhe kompetenca mbeten themelore për të ndërtuar borde elastike, gjithëpërfshirëse dhe të afta për të naviguar me sukses çdo krizë apo oportunitet.”
Rekomandimet kryesore të tryezës
Në tryezë u diskutua dhe u sugjerua një paketë masash prioritare për shqyrtim institucional, të paraqitura në letër-pozicionin e WOB-AL:
- Rishikimi formal i Kodit të Qeverisjes Korporative për shoqëritë e palistuara, me dispozita për diversitetin gjinor dhe mekanizëm monitorimi.
- Përditësimi i programeve universitare dhe themelimi i programeve ekzekutive për kompetencat e bordeve dhe drejtuesve të shoqërive tregtare.
- Standardi minimal i raportimit jo-financiar për strukturat e qeverisjes dhe përbërjen gjinore të bordeve.
- Bashkëpunimi me platformat e të dhënave dhe shoqatat e biznesit për shpërndarjen e gjetjeve dhe rritjen e pjesëmarrjes vullnetare.
Detajet e plota të rekomandimeve gjenden në letër-pozicionin e WOB-AL, i cili po u paraqitet përfaqësuesve institucionalë në AMF (AFSA), Ministrinë e Ekonomisë dhe Inovacionit, Ministrinë e Financave, Ministrinë e Shëndetësisë dhe Mbrojtjes Sociale, komisioneve parlamentare dhe partnerëve ndërkombëtarë.
Kuadri ligjor dhe konvergjenca me Bashkimin Evropian
Ligji nr. 64/2025 “Për barazinë gjinore” shtrin detyrimet në sektorin privat dhe përcakton se pozicionet drejtuese nuk mund të mbahen ekskluzivisht nga njëra gjini. Në nivel evropian, Direktiva (BE) 2022/2381 përcakton objektivin prej 40% për vendet joekzekutive ose 33% për të gjitha vendet drejtuese deri në qershor 2026. Ndonëse këto norma nuk janë drejtpërdrejt të detyrueshme për kompanitë vendase sot, ato qartësojnë standardet drejt të cilave Shqipëria po ecën. Komisioni Evropian, në raportin e fundit për Shqipërinë, kërkon gjithashtu vijimin e përafrimit me Direktivën e BE-së për Raportimin e Qëndrueshmërisë Korporative dhe Direktivën e Kontabilitetit.
Kompanitë ftohen të dërgojnë ose të konfirmojnë informacionin e tyre të qeverisjes tek https://wobal.org/wob-al-index/. Investitorët dhe institucionet financiare ftohen të kërkojnë të dhëna për bordin gjatë angazhimeve të tyre me kompanitë e portofolit, ndërsa agjencitë publike të mbështesin mbledhjen e agreguar të të dhënave. Publikimi i radhës i Indeksit është planifikuar për mars 2027, me ndjekje vjetore të progresit.
Raporti i plotë Bazë dhe metodologjia janë lirisht të aksesueshme në: https://wobal.org/resources/
