Raporti i Zhvillimit Botëror 2026 i Bankës Botërore vlerëson se Inteligjenca Artificiale mund t’u japë ekonomive në zhvillim një mundësi të paprecedentë për të përshpejtuar rritjen ekonomike dhe për të përmirësuar shërbimet publike. Megjithatë, suksesi do të varet nga investimet në energji, infrastrukturë digjitale, aftësi profesionale dhe institucione.
Në një kohë kur ekonomitë në zhvillim po përballen me ritmin më të ulët të rritjes ekonomike të tre dekadave të fundit, Inteligjenca Artificiale (IA) mund të shndërrohet në motorin kryesor të transformimit ekonomik. Ky është mesazhi kryesor i Raportit të Zhvillimit Botëror 2026, publikuar nga Grupi i Bankës Botërore, i cili argumenton se, nëse qeveritë veprojnë me shpejtësi, IA mund t’i ndihmojë këto vende të arrijnë brenda vetëm dhjetë vitesh zhvillime që në kushte normale do të kërkonin një shekull.
Raporti vjen në një moment kur debati global mbi Inteligjencën Artificiale dominohet nga shqetësimet për automatizimin e vendeve të punës. Megjithatë, Banka Botërore sjell një këndvështrim ndryshe për ekonomitë në zhvillim: potenciali më i madh nuk qëndron tek zëvendësimi i punonjësve, por tek rritja e produktivitetit të tyre.
Sipas raportit, vetëm 4.5% e vendeve ekzistuese të punës në ekonomitë me të ardhura të ulëta dhe të mesme janë të ekspozuara ndaj automatizimit nga inteligjenca artificiale gjeneruese, krahasuar me 14.2% në ekonomitë e zhvilluara. Nga ana tjetër, 16.2% e vendeve të punës në ekonomitë në zhvillim mund të përfitojnë rritje të ndjeshme të produktivitetit falë IA-së, një nivel shumë pranë 18.7% që pritet në vendet me të ardhura të larta.
Ky është një sinjal se Inteligjenca Artificiale mund të shërbejë si një mjet për të përshpejtuar zhvillimin ekonomik, pa prodhuar domosdoshmërisht tronditje të mëdha në tregun e punës.
IA nuk kërkon domosdoshmërisht superkompjuterë
Një nga mesazhet më të rëndësishme të raportit është se ekonomitë në zhvillim nuk kanë nevojë të ndërtojnë modele të mëdha të Inteligjencës Artificiale apo qendra gjigante të të dhënave për të përfituar prej saj.
Sipas Kryeekonomistit të Grupit të Bankës Botërore, Indermit Gill, përfitimet mund të vijnë edhe përmes përdorimit të mjeteve ekzistuese të IA-së, të përshtatura me nevojat dhe kushtet lokale.
Në praktikë, kjo do të thotë diagnostikim më i mirë në sistemin shëndetësor, shërbime më cilësore në arsim, drejtësi më efikase, këshillim më të avancuar për fermerët dhe administratë publike më funksionale.
Produktivitet më i lartë për bizneset dhe administratën
Raporti identifikon një gamë të gjerë sektorësh ku Inteligjenca Artificiale mund të krijojë vlerë të shtuar.
Në sektorin privat, bizneset mund të përmirësojnë analizën e të dhënave, planifikimin, automatizimin e proceseve dhe marrjen e vendimeve. Në bujqësi, fermerët mund të marrin vendime më të sakta për prodhimin, ndërsa në shëndetësi mjekët mund të mbështeten nga sistemet inteligjente për diagnostikim më të shpejtë.
Edhe administrata publike mund të përfitojë ndjeshëm, duke përdorur IA për të rritur efikasitetin në mbledhjen e të ardhurave tatimore, administrimin e programeve sociale, menaxhimin e fatkeqësive natyrore, si dhe në ofrimin e shërbimeve shëndetësore dhe arsimore.
Mundësia ekziston, por nuk është e garantuar
Megjithatë, Banka Botërore paralajmëron se potenciali i Inteligjencës Artificiale nuk do të materializohet automatikisht.
Shumë vende në zhvillim vijojnë të kenë mungesa serioze në furnizimin me energji elektrike, lidhjet me internetin, disponueshmërinë e të dhënave, aftësitë digjitale dhe kapacitetet institucionale.
Nëse këto boshllëqe nuk adresohen, Inteligjenca Artificiale mund të prodhojë efektin e kundërt, duke zgjeruar diferencat midis vendeve, duke rritur pabarazitë ekonomike, përqendrimin e tregut dhe duke dobësuar besimin e qytetarëve ndaj institucioneve publike.
Tre hapa për të mos humbur trenin e Inteligjencës Artificiale
Raporti propozon një strategji të qartë dhe realiste për ekonomitë në zhvillim.
Fillimisht duhet të përdoren teknologjitë e IA-së që janë tashmë të disponueshme në treg. Në fazën e dytë ato duhet të përshtaten sipas nevojave kombëtare, ndërsa vetëm në një etapë më të avancuar vendet duhet të synojnë zhvillimin e sistemeve të tyre të Inteligjencës Artificiale.
Sipas Bankës Botërore, kjo qasje shmang investimet e kushtueshme dhe joefikase në teknologji që shumë vende ende nuk janë në gjendje t’i mbështesin.
Investimi më i rëndësishëm mbetet infrastruktura
Në thelb, raporti argumenton se Inteligjenca Artificiale nuk mund të zhvillohet pa themele të forta ekonomike.
Energjia elektrike, interneti me cilësi të lartë, kapacitetet kompjuterike, të dhënat në gjuhët vendore, arsimi dhe institucionet funksionale konsiderohen parakushtet kryesore për përfitimin nga revolucioni teknologjik.
Në të njëjtën kohë, qeveritë duhet të krijojnë një mjedis që nxit inovacionin, lehtëson investimet në startup-e teknologjike dhe krijon mekanizma më të mirë për testimin dhe zgjerimin e projekteve të suksesshme të IA-së.
Besimi publik, kushti që nuk duhet neglizhuar
Përtej investimeve teknologjike, raporti vendos theks edhe tek dimensioni institucional.
Banka Botërore argumenton se përdorimi i Inteligjencës Artificiale duhet të ndërtohet mbi standarde të qarta transparence, mbrojtjeje të privatësisë dhe përgjegjshmërie.
Nëse IA përdoret në mënyrë që cenon të drejtat e qytetarëve ose krijon vendimmarrje të padrejtë nga institucionet publike, rikthimi i besimit do të jetë shumë i vështirë. Për këtë arsye, rekomandohet që qeveritë fillimisht të mbështeten në standardet ndërkombëtare dhe, kur është e nevojshme, të përdorin legjislacionin ekzistues për të adresuar rreziqet që mund të shfaqen.
Për ekonomitë në zhvillim, përfshirë edhe Shqipërinë, mesazhi i Raportit të Zhvillimit Botëror 2026 është i qartë: Inteligjenca Artificiale nuk është më një teknologji e së ardhmes, por një mundësi konkrete zhvillimi. Megjithatë, për ta kthyer këtë potencial në rritje ekonomike dhe shërbime më cilësore për qytetarët, investimet në energji, infrastrukturë digjitale, aftësi njerëzore dhe institucione mbeten po aq të rëndësishme sa vetë teknologjia./Ekofin
