Në vitin 2017, kur Shqipëria miratoi për herë të parë kuadrin ligjor “Për burimet e rinovueshme të energjisë”, pakkush mund të imagjinonte transformimin që do të pasonte thuajse një dekadë më vonë.
Energjia diellore është shndërruar në një magnet për kapitalin, duke tërhequr jo vetëm sipërmarrje tradicionalisht të orientuara drejt sektorit energjetik, por edhe biznese nga industri të tjera që po diversifikojnë portofolin e tyre të investimeve.
Fillimi për burimet e rinovueshme, dhe veçanërisht për energjinë diellore, ishte i ngadaltë dhe kompleks. Procedurat burokratike, mungesa e eksperiencës institucionale dhe një treg energjetik në reformim e mbajtën sektorin në ritme të kufizuara. Përshpejtimi real erdhi nga dy zhvillime kyçe.
Së pari, liberalizimi i tregut energjetik krijoi hapësirë për vetëprodhuesit — një segment në rritje që ka të drejtë të instalojë kapacitete deri në 500 MWp. Së dyti, dhe me efektin më të thellë, ishte kriza globale e energjisë që nisi në tetor 2021.
Kombinimi i rritjes së kostove të lëndëve të para në periudhën post-pandemike, kërkesës së përshpejtuar për energji, si pasojë e rimëkëmbjes ekonomike dhe luftës në Ukrainë, që çoi në ndërprerjen e furnizimeve me gaz rus, solli një goditje të paprecedentë në tregjet energjetike.
Në vitin 2022, çmimet arritën nivele rekord. Shqipëria nuk ishte përjashtim: vendi shpenzoi afro gjysmë miliard euro për të plotësuar nevojat e importit, ndërsa në bursën hungareze, një pikë reference për rajonin, çmimi rekord i energjisë arriti 1,037 euro për MWh.
Edhe pse çmimet më pas hynë në trajektore rënëse, paqëndrueshmëria mbeti e lartë dhe vazhdon të jetë e pranishme edhe sot, megjithëse jo në të njëjtat nivele ekstreme. Pikërisht kjo klimë pasigurie u kthye në nxitësin kryesor të projekteve të reja energjetike. Investimet private në sektor llogariten rreth 1.5 miliardë euro, duke përfshirë projekte diellore, eolike dhe hidroenergjetike.
Autoritetet raportojnë se gjatë viteve të fundit në sektorin energjetik shqiptar janë angazhuar mbi 2 miliardë euro investime. “Aktualisht operojnë mbi 700 MW kapacitete të reja fotovoltaike private, ndërsa rreth 400 MW kapacitete shtesë u përkasin vetëprodhuesve.
Portofoli në zhvillim pritet t’i çojë kapacitetet totale në rreth 1,500 MW me teknologji fotovoltaike dhe eolike, ndërsa mbi 1,600 MW kapacitete depozituese janë në fazë studimi dhe në procese lehtësimi financiar”, do të nënvizonin përfaqësues të qeverisë në janar.
Licencat e dhëna dhe kapacitetet në operim
Pavarësisht numrit të madh të projekteve në faza të ndryshme të procesit administrativ, vetëm një pjesë e tyre kanë arritur të marrin licencë prodhimi. Enti Rregullator i Energjisë ka dhënë deri më sot 71 licenca për prodhim energjie nga impiante fotovoltaike, me kapacitet total të instaluar rreth 980 MW.
Pjesa dërrmuese e projekteve të licencuara i përkasin kategorisë së impianteve deri në 2 MW, një segment që përfitoi disa vite më parë nga një kuadër i lehtësuar rregullator.
Për këtë kategori, miratimi mund të realizohej përmes një procedure të përshpejtuar, ndërsa energjia e prodhuar përfiton nga mekanizma mbështetës, përfshirë çmime referencë të përcaktuara periodikisht nga rregullatori. Energjia blihet nga OSHEE Group në një skemë të ngjashme me atë të prodhuesve me përparësi në hidroenergji.
Një pjesë e konsiderueshme e këtyre subjekteve operojnë si prodhues të pavarur në tregun e lirë. Liberalizimi i furnizimit me energji ka shtyrë mijëra biznese të sigurojnë energjinë përmes kontratave me furnizues privatë, duke krijuar një bazë të qëndrueshme kërkese për prodhuesit e rinj.
Projektet fotovoltaike kanë edhe një avantazh, pasi përfitojnë nga fleksibiliteti teknik, pra mund të hyjnë në operim në faza, duke prodhuar energji edhe para përfundimit të plotë të investimit.
Kjo panoramë, e karakterizuar nga kërkesa në rritje dhe hyrje të vazhdueshme kapacitetesh të reja, pritet të ndryshojë në mënyrë të ndjeshme strukturën e prodhimit të energjisë në vend në afatmesëm.
Projektet e mëdha dhe rritja e peshës së fotovoltaikëve
Prodhimi i energjisë nga impiantet fotovoltaike ka shënuar rritje të ndjeshme gjatë vitit 2025. Edhe pse të dhënat përfundimtare vjetore nuk janë publikuar ende, treguesit paraprakë sinjalizojnë ecuri pozitive.
Sipas publikimit të INSTAT në Bilancin e Energjisë për periudhën janar–shtator, grupi “Të tjerë prodhues”, ku përfshihen impiantet fotovoltaike, prodhoi 775 GWh, me dyfishim nga e njëjta periudhë e një viti më parë.
Edhe në krahasim me gjithë vitin 2024, kur u prodhua gjithsej nga 506 GWh, vetëm për 9 mujorin 2025, prodhimi ishte 53% më i lartë./Monitor
Burimi: INSTAT
