Të shpopulluara, të papuna dhe të harruara nga investimet – zonat malore në Shqipëri kanë vuajtur prej vitesh nga një pengesë themelore: mungesa e të drejtave të qarta të pronësisë. Një ligj i ri, i njohur si “Paketa e Maleve”, synon të thyejë këtë bllokadë dhe të kthejë malësinë në një mundësi reale investimi.
Problemi nuk është i vogël. Në zonat malore, shumë toka administrohen ose zotërohen nga individë dhe familje që nuk janë pronarë formalë – nuk kanë tituj prone, nuk janë të regjistruar në kadastër. Për pasojë, këto toka nuk mund të përdoren për investime, nuk mund të planifikohen nga bashkitë dhe as të shfrytëzohen si pasuri për zhvillim.
Shumë zona malore kanë mbetur jashtë regjistrimeve kadastrale, dhe burokracia e pronësisë e bën pothuajse të pamundur zhvillimin me procedurat standarde. Bashkitë malore nuk kanë mundësi të japin leje ndërtimi apo zhvillimi, edhe kur investitorët apo komuniteti shfaqin interes. Ato nuk mund të veprojnë si agjentë të vërtetë të zhvillimit të territorit të tyre.
Pasojat: shpopullim dhe pabarazi rajonale
Mungesa e pronësisë së qartë ka sjellë:
- Mungesë vendesh pune në malësi
- Shpopullim të vazhdueshëm të fshatrave malorë
- Përqendrim disproporcional të zhvillimit në zonat bregdetare, ku prona dhe infrastruktura janë më të formalizuara
- Zbehje të rolit të bashkive malore si motorë të ekonomisë lokale
Turizmi malor, agrobiznesi, investimet në energji të ripërtërishme, blegtori dhe pylltari – të gjitha janë frenuar për shkak të pasigurisë juridike.
Paketa e Maleve synon të krijojë kushte të favorshme për tërheqjen e investimeve dhe nxitjen e zhvillimit ekonomik e turistik në zonat malore. Përmes një procesi administrativ të thjeshtuar, ligji i ri parashikon:
- Regjistrim i lehtësuar – Poseduesit jopronarë mund të regjistrohen ligjërisht pas një verifikimi të thjeshtuar nga bashkia.
- Pronësi me 1 euro – Ata që paraqesin një plan zhvillimi dhe marrin lejen përkatëse, mund të përfitojnë pronësinë e tokës me çmim simbolik (1 euro).
- Përjashtime tatimore 10-vjeçare – 500 aplikuesit e parë përjashtohen nga TVSH, tatimi mbi të ardhurat dhe taksa e infrastrukturës për një dekadë.
Qëllimi është që toka e mbetur e pashfrytëzuar të kthehet në një burim aktiv të zhvillimit lokal. Paketa synon gjithashtu forcimin e kohezionit social, rimëkëmbjen ekonomike të zonave malore, rritjen e të ardhurave bashkiake dhe – mbi të gjitha – frenimin e emigracionit.
Ligji vjen në një moment kur Shqipëria po përjeton një bum turistik, por përfitimet kryesore kanë shkuar kryesisht për bregdetin dhe qendrat urbane. Malet kanë mbetur jashtë hartës së investimeve. Me Paketën e Maleve, qeveria shpreson të ndryshojë këtë ekuilibër.
Nëse zbatimi do të jetë i suksesshëm, zonat malore mund të kthehen në destinacione atraktive për turizmin e natyrës, bujqësinë organike, eko-energjinë dhe jetesën e qëndrueshme. Por gjithçka varet nga një gjë: thjeshtimi i procedurave dhe besimi te procesi i ri.
