Rregulla të reja për bateritë dhe mbetjet e tyre, nga prodhimi dhe importi, vendosja në treg, përdorimi e deri te grumbullimi dhe riciklimi, parashikohen në një projektvendim të ri të qeverisë. Nisma përcakton detyrime për prodhuesit, importuesit dhe distributorët, si dhe krijon një sistem të integruar për menaxhimin e baterive gjatë gjithë ciklit të tyre jetësor, në përputhje me standardet e Bashkimit Evropian.
Projektvendimi përcakton se në treg mund të vendosen vetëm bateri që përmbushin kërkesat për sigurinë, qëndrueshmërinë, performancën, etiketimin dhe informacionin për konsumatorët. Gjithashtu, vendosen kufizime për përdorimin e substancave të rrezikshme dhe detyrime për deklarimin e gjurmës së karbonit dhe përmbajtjes së materialeve të ricikluara.
Një nga risitë kryesore është pasaporta dixhitale e baterisë, e cila do të mundësojë identifikimin dhe gjurmueshmërinë e saj, përmes një identifikuesi unik dhe kodit QR. Sistemi do të përmbajë të dhëna për karakteristikat, performancën dhe qëndrueshmërinë e baterisë, duke lehtësuar kontrollin dhe transparencën përgjatë zinxhirit të furnizimit.
Një tjetër ndryshim i rëndësishëm lidhet me përgjegjësinë e zgjeruar të prodhuesit. Prodhuesit dhe importuesit do të duhet të regjistrohen dhe të marrin përsipër përgjegjësitë financiare dhe organizative për grumbullimin dhe menaxhimin e baterive pasi ato kthehen në mbetje. Kjo do të realizohet individualisht ose përmes organizatave të përgjegjësisë së zgjeruar të prodhuesit, të cilat do të financojnë funksionimin e sistemit.
Projektvendimi parashikon gjithashtu krijimin e një rrjeti kombëtar me rreth 5 mijë pika grumbullimi për bateritë portative, si dhe objektiva të posaçëm për grumbullimin, trajtimin, riciklimin dhe rikuperimin e materialeve. Në këtë mënyrë synohet të shmanget hedhja e baterive në mbetjet e zakonshme dhe depozitimi i tyre në landfill, duke nxitur ripërdorimin dhe rikthimin e materialeve në ciklin ekonomik.
Rregullat e reja do të përfshijnë pesë kategori baterish: bateritë portative, bateritë SLI, të përdorura kryesisht në automjete, bateritë industriale, bateritë për mjetet e lehta të transportit (LMT) dhe bateritë për automjetet elektrike (EV). Përveç menaxhimit të mbetjeve, projektvendimi vendos edhe detyrime për kujdesin e duhur në zinxhirin e furnizimit, me qëllim identifikimin dhe minimizimin e rreziqeve mjedisore dhe sociale që lidhen me nxjerrjen dhe përpunimin e lëndëve të para.
Sipas relacionit shoqërues, në vitin 2026 në tregun shqiptar vlerësohet të jenë vendosur rreth 7 423 ton bateri, ndërsa deri në vitin 2035 kjo sasi pritet të arrijë në 10 292 ton. Për krijimin e infrastrukturës së re parashikohen investime fillestare prej 250 mijë deri në 350 mijë euro për vendosjen e pikave të grumbullimit, si dhe 130 mijë deri në 162.5 mijë euro për mjetet e grumbullimit dhe transportit.
Kostot e funksionimit të sistemit do të mbulohen kryesisht nga prodhuesit dhe importuesit përmes skemave të përgjegjësisë së zgjeruar të prodhuesit, pa parashikuar financim të drejtpërdrejtë nga buxheti i shtetit për aktivitetet e grumbullimit, trajtimit dhe riciklimit.
Projektvendimi përbëhet nga 11 krerë, 89 nene dhe 14 shtojca, ndërsa parashikon edhe forcimin e mbikëqyrjes së tregut, kontrollet dhe masat administrative ndaj operatorëve që nuk përmbushin detyrimet. Me hyrjen në fuqi të tij do të shfuqizohet VKM nr. 866, datë 4 dhjetor 2012, për bateritë dhe akumulatorët dhe mbetjet e tyre.
Në thelb, risia e këtij projektakti është kalimi nga një sistem i fokusuar te menaxhimi i baterive si mbetje, drejt një modeli të plotë që vendos përgjegjësi për çdo fazë të jetës së tyre, duke përfshirë prodhimin, gjurmueshmërinë, përdorimin, ripërdorimin dhe riciklimin./ekofin.al
