Shqipëria po përgatitet për një nga reformat më të thella dhe me ndikimin më të gjerë në sektorin e pasurive të paluajtshme dhe financat lokale. Projektligji i vitit 2026 “Për Taksën mbi Pasurinë e Paluajtshme” shënon një kthesë historike: kalimin nga një sistem taksimi i bazuar në metra katrorë (sipërfaqe), në një sistem modern të bazuar në vlerën e përafërt të tregut të pronës.
Ky ndryshim nuk është thjesht një procedurë teknike; ai kërkon t’i japë formë tregut të ndërtimit, të ndryshojë kostot e të bërit biznes, do të prekë drejtpërdrejt buxhetet familjare dhe do të fuqizojë si kurrë më parë arkat e bashkive në të gjithë vendin.
Reforma nuk do të shtrihet e gjitha menjëherë, por parashikon një periudhë kalimtare për të shmangur shokun financiar në treg. Qeveria ka vendosur një kalendar të qartë të shtrirjes së efekteve financiare:
- Viti Tatimor 2029: Nis zbatimi i plotë i taksës së bazuar në vlerën e tregut për ndërtesat (njësitë e banimit dhe ato ekonomike).
- Viti Tatimor 2031: Nis zbatimi i plotë i bazuar në vlerën e tregut për parcelat (tokat dhe trojet).
- Periudha Tranzitore: Deri në këto afate, do të zbatohen formula kalimtare të bazuara në sipërfaqe dhe nivele treguese të përcaktuara nga ligji i vjetër.
Zemra e këtij sistemi do të jetë Kadastra Fiskale dhe Sistemi Informatik i saj (SIKF), i cili do të shërbejë si baza qendrore elektronike e të dhënavë për çdo pronë në Republikën e Shqipërisë.
Rrjeta kap edhe të paligjshmit. Kush konsiderohet taksapagues?
Ligji i ri zgjeron rrjetën e tij duke goditur drejtpërdrejt informalitetin. Askush nuk do të mund t’i fshihet detyrimit me pretekstin e mungesës së dokumentacionit. Taksapagues nuk do të jetë vetëm pronari me certifikatë pronësie (hipotekë), por edhe poseduesi.
Kush do të taksohet? Ligji specifikon se detyrimit i nënshtrohet ai që ka kontratë porositë, ai që ka një aplikim për legalizim në proces, apo kushdo që thjesht posedon një ndërtesë pa leje. Tatimi do të vjelet njëlloj si për pronat e rregullta.
Xhepi i qytetarëve. Banesa e parë vs. Shtëpitë e dyta
Kalimi te vlera e tregut do të prekë xhepat e qytetarëve në mënyra të ndryshme, në varësi të vendit ku jetojnë dhe numrit të pronave që zotërojnë. Ligji aplikon një shkallë takse prej 0.1% deri në 0.2% për ndërtesat e banimit, por me një ndryshim të madh filozofik:
1. Amortizatori për shtëpinë kryesore (Zbritja prej 50%)
Për banesën e parë (ku qytetari ka vendbanimin kryesor), njihet një zbritje prej 50% e vlerës së vlerësuar, pa kaluar pragun maksimal të shtojcës 1.
- Shembull: Nëse një shtëpi në Tiranë vlerësohet nga Kadastra Fiskale me vlerë tregu $80,000$ euro, taksa vjetore do të llogaritet vetëm mbi gjysmën e vlerës, pra mbi $40,000$ euro.
2. Goditja për shtëpitë e dyta dhe ato boshe
Nëse zotëroni një shtëpi në plazh (Vlorë, Sarandë, Himarë) apo një apartament të dytë në Tiranë që e mbani të mbyllur, për të do të paguani taksë të plotë 100% mbi vlerën e tregut, pa asnjë zbritje. Kjo pritet të rrisë koston e mbajtjes së pronave boshe dhe mund të nxisë shitjen e tyre ose nxjerrjen në tregun e qirasë.
Sanksionet
Kjo është pjesa më agresive e projektligjit. Nëse qytetarët apo bizneset nuk paguajnë taksën e pasurisë brenda dy afateve të përcaktuara (30 qershor dhe 30 shtator), shteti do të bllokojë shërbimet bazë kombëtare:
- Bllokim në Kadastër: Agjencia Shtetërore e Kadastrës nuk do të kryejë asnjë regjistrim apo transaksion (shitje, dhënie me qira, dhurim) pa vërtetimin e bashkisë që jeni likuiduar me taksën.
- Bllokim i Patentës dhe Makinës: Pezullohen shërbimet nga Drejtoria e Shërbimeve të Transportit Rrugor (DPSHTRR). Debitorët nuk do të mund të rinovojnë patentën apo të regjistrojnë/shesin makina pa shlyer taksën e shtëpisë.
- Bllokim i Biznesit: Pezullohen shërbimet nga Qendra Kombëtare e Biznesit (QKB) për çdo veprim administrativ të kompanisë.
- Gjobat: Varion nga 10% deri në 20% të taksës së papaguar, plus kamatëvonesat ditore.
Ndikimi në biznes dhe ekonominë kombëtare
Rritje e kostove operative për bizneset
Për ndërtesat e përdorura për veprimtari ekonomike (zyra, dyqane, fabrika, hotele), shkalla e taksës do të jetë më e lartë, nga 0.15% deri në 0.25% të vlerës së tregut. Për një biznes që zotëron një ndërtesë me vlerë tregu 1 milion euro, taksa vjetore mund të shkojë deri në 2,500 euro në vit. Kjo kosto ka gjasa të transferohet te çmimet finale të mallrave dhe qiratë komerciale.
Presion mbi ndërtuesit
Ligji ngarkon zhvilluesit (ndërtuesit) të paguajnë taksë për ndërtesat e papërfunduara, në masën 30% të shkallës përkatëse. Kjo do t’i detyrojë kompanitë e ndërtimit të mbyllin punimet më shpejt dhe të mos i mbajnë pallatet e papërfunduara si formë spekulimi me çmimet.
Incentiva për Turizmin Elitar
Ligji mbron hotele/resorte me 4 dhe 5 yje me status special, që mbajnë një markë ndërkombëtare (brand name). Ata përjashtohen nga kjo taksë për 10 vite me qëllim tërheqjen e investimeve të huaja. Po ashtu, infrastrukturat lineare si gazsjellësit (TAP), linjat e energjisë, portet dhe aeroportet (pjesa operacionale) përjashtohen për të ruajtur stabilitetin e tarifave strategjike.
BILANCI / Kush fiton dhe kush humb?
| Kush FITON? | Pse? |
| Buxhetet e Bashkive | Do të vjelin miliona euro më shumë, sidomos në zonat me rritje të lartë të çmimeve (Tirana, bregdeti). Ky është një decentralizim real financiar. |
| Shtresat në Nevojë | Projektligji përjashton plotësisht familjet me ndihmë ekonomike, pensionistët kryefamiljarë dhe personat me invaliditet që jetojnë vetëm. |
| Hotelet me “Brand” | Përjashtimi 10-vjeçar u garanton investitorëve strategjikë në turizëm fitime më të larta. |
| Kush HUMB? | Pse? |
| Spekulatorët e Pronave | Mbajtja e shumë apartamenteve boshe (pa qira) do të bëhet një barrë e rëndë dhe e shtrenjtë financiare. |
| Qiramarrësit e Rinj | Rritja e taksës për ndërtesat ekonomike dhe shtëpitë e dyta pritet të transferohet direkt te çmimi i qirasë. |
| Bizneset e Mesme | Taksa deri në 0.25% mbi vlerën reale të tregut do të rrisë ndjeshëm kostot e tyre fikse vjetore. |
Ndërsa projektligji vjen si një rekomandim i fortë i FMN-së dhe Bankës Botërore për të përafruar Shqipërinë me standardet e BE-së, tre pikëpyetje të mëdha kërkojnë vëmendje.
- Rreziku i abuzimit me çmimet e referencës: Si do të llogariten saktësisht “Zonat e Vlerës” nga Agjencia e Kadastrës? Ekziston rreziku që zonat ku jetojnë qytetarë të thjeshtë të vlerësohen artificialisht si të shtrenjta për shkak të ndërtimeve luksoze pranë tyre, duke rritur taksën padrejtësisht.
- Kapaciteti i bashkive të vogla: Ndërsa Tirana dhe Durrësi kanë sisteme të ngritura, si do ta administrojnë bashki të vogla si Memaliaj apo Fushë Arrëzi “Kadastrën Fiskale” dhe evidentimin në terren? A do të çojë kjo në kontraktime të dyshimta të operatorëve privatë për vlerësimin e terrenit?
- Ndikimi te pronat informale pa qasje digjitale: Ligji parashikon dërgimin e njoftimit në e-Albania, por si do të procedohet me mijëra posedues të moshuar apo në zona rurale që nuk kanë akses në teknologji, ndërkohë që ligji thotë “detyrimi nuk varet nga marrja e njoftimit”?
