Industritë e bazuara në të drejtën e autorit dhe të drejtat e lidhura me të kanë kontribuar me 4.31% të Produktit të Brendshëm Bruto të Shqipërisë në vitin 2024, ose rreth 108.6 miliardë lekë (1.05 miliardë euro).
Shifra vjen nga studimi i parë kombëtar për ndikimin ekonomik të këtyre industrive në Shqipëri, i përgatitur me mbështetjen e GIZ dhe duke përdorur metodologjinë e Organizatës Botërore të Pronësisë Intelektuale (WIPO).
Studimi tregon se vlera e shtuar e industrive të bazuara në të drejtën e autorit është rritur ndjeshëm në pesë vitet e fundit. Nga 63 miliardë lekë në vitin 2020, ajo arriti në 108.6 miliardë lekë në 2024, një rritje nominale prej 72.4%. Duke hequr efektin e inflacionit, rritja reale llogaritet në 39.3%, ose rreth 8.6% në vit, dukshëm mbi rritjen reale të ekonomisë shqiptare gjatë së njëjtës periudhë, e vlerësuar në rreth 22.9%.
Megjithatë, jo të gjitha industritë që lidhen me të drejtën e autorit kanë të njëjtën peshë. Industritë thelbësore, që përfshijnë aktivitetet që krijojnë, prodhojnë dhe shpërndajnë vepra të mbrojtura nga e drejta e autorit, përbënin 3.34% të PBB-së në vitin 2024, nga 2.98% në vitin 2020.
IT dhe softueri, motori kryesor
Rritja është udhëhequr kryesisht nga teknologjia e informacionit dhe softueri. Vlera e shtuar e këtij sektori u dyfishua nga 14 miliardë lekë në vitin 2020 në 28.2 miliardë lekë në 2024.
Edhe sektorët e artit, argëtimit dhe kulturës kanë shënuar një zgjerim të fortë, me vlerën e shtuar që u rrit nga 10 miliardë në 20.5 miliardë lekë, ose 105%.
Në anën tjetër, botimet, audiovizivi dhe transmetimi patën një rritje më të moderuar, prej 27.7%. Studimi e lidh këtë zhvillim me transformimin e industrisë mediatike dhe kalimin gradual nga modelet tradicionale të shtypit drejt produkteve dhe shërbimeve digjitale.
Pavarësisht rritjes së konsiderueshme në vlerë absolute, pesha e industrive të së drejtës së autorit në ekonomi ra nga 4.54% e PBB-së në 2023 në 4.31% në 2024. Arsyeja kryesore është se vlera e shtuar e sektorit të softuerit u stabilizua, nga 28.8 miliardë lekë në 2023 në 28.2 miliardë lekë në 2024, ndërsa ekonomia në tërësi vijoi të zgjerohej.
Shqipëria pranë Serbisë, nën mesataren globale
Në një krahasim ndërkombëtar, Shqipëria rezulton pak nën mesataren globale të vendeve të analizuara nga WIPO, prej 4.9% të PBB-së.
Kontributi i industrive të të drejtës së autorit është më i lartë se në Kosovë, me 2.35%, dhe pranë Serbisë, me 4.00%, ndërsa Holanda arrin në rreth 6%.
Megjithatë, krahasimi duhet lexuar me kujdes, pasi të dhënat për vendet e ndryshme i referohen viteve të ndryshme: 2019 për Kosovën, 2012 për Serbinë dhe 2022 për Holandën.
Një sektor i rëndësishëm që ende nuk matet veçmas
Një nga gjetjet e rëndësishme të studimit lidhet me mënyrën se si statistikat zyrtare e pasqyrojnë këtë sektor. Industritë e bazuara në të drejtën e autorit nuk gjurmohen aktualisht si një kategori e veçantë në llogaritë kombëtare të INSTAT. Për këtë arsye, studimi rekomandon krijimin e një llogarie satelitore për industritë e të drejtës së autorit, e cila do të mundësonte matjen periodike të kontributit të tyre në PBB, punësim, eksporte dhe tregues të tjerë ekonomikë.
Studimi evidenton kështu një sektor që shpesh shihet kryesisht përmes dimensionit kulturor, por që tashmë ka një peshë të matshme në ekonomi, veçanërisht përmes teknologjisë, softuerit, industrive kreative dhe përmbajtjes digjitale.
Burimi: GIZ Albania
