Të kalosh shumë kohë në internet është bërë pjesë e pandashme e përditshmërisë. Telefoni, rrjetet sociale, videolojërat, blerjet online dhe platformat e ndryshme na shoqërojnë në çdo moment të ditës. Shpesh, interneti përdoret për të punuar, për të komunikuar, për t’u argëtuar apo thjesht për të kaluar disa minuta. Por kur këto minuta kthehen në orë dhe dëshira për të qëndruar online bëhet e vështirë për t’u kontrolluar, pasojat mund të shfaqen edhe në gjendjen emocionale.
Një studim i realizuar nga studiues të Universitetit të Duisburg-Essen dhe i publikuar në revistën shkencore PLOS One ka analizuar pikërisht marrëdhënien mes përdorimit të internetit dhe gjendjes së mirëqenies psikologjike. Për dy javë, rreth 900 vullnetarë janë mbajtur nën vëzhgim, me qëllim që të kuptohej më mirë se si ndryshon gjendja e tyre në varësi të mënyrës dhe intensitetit të përdorimit të internetit.
Sipas studimit, përdorimi i internetit mund të ndahet në tri kategori kryesore: jo problematik, i rrezikshëm dhe patologjik. Dy kategoritë e fundit përbëjnë atë që konsiderohet përdorim problematik i internetit, kur koha dhe mënyra e qëndrimit online fillojnë të ndikojnë negativisht në jetën e personit.
Rezultatet treguan se njerëzit me përdorim problematik kishin disa karakteristika që i dallonin nga ata që e përdornin internetin në mënyrë më të kontrolluar. Ata kalonin më shumë kohë online, raportonin nivele më të larta stresi dhe përjetonin një përkeqësim të humorit. Në të njëjtën kohë, përdorimi i tepërt mund të shoqërohej me neglizhimin e aspekteve të tjera të jetës, duke e bërë gjithnjë e më të vështirë ruajtjen e një ekuilibri mes botës virtuale dhe asaj reale.
Një nga elementët më të rëndësishëm nuk është thjesht sa orë qëndron dikush në internet, por fakti nëse personi ndien se nuk mund të ndalet. Pikërisht ky impuls i pafrenueshëm për të qëndruar online duket se është një nga faktorët kryesorë që e kthen përdorimin e zakonshëm në një problem.
Dikush mund të hyjë në rrjetet sociale për të parë vetëm disa postime dhe të përfundojë duke kaluar një pjesë të madhe të mbrëmjes duke lëvizur nga një video te tjetra. Një tjetër mund të nisë një videolojë për t’u çlodhur dhe të vazhdojë për shumë më gjatë nga sa kishte planifikuar. Edhe blerjet online mund të shndërrohen në një aktivitet të përsëritur, sidomos kur ato japin një ndjesi të menjëhershme kënaqësie.
Në shumë raste, interneti shërben edhe si një lloj arratisjeje nga realiteti. Kur një person ndihet i stresuar, i mërzitur, i vetmuar apo i lodhur, qëndrimi online mund t’i japë përkohësisht një ndjesi kënaqësie dhe çlirimi. Për disa momente, problemet e përditshme duken më larg. Por nëse interneti përdoret vazhdimisht si mënyra kryesore për t’u përballur me emocionet negative, mund të krijohet një cikël që është gjithnjë e më i vështirë për t’u ndërprerë.
Sa më keq të ndihet personi, aq më shumë mund të kërkojë strehim në botën virtuale. Sa më shumë kohë të kalojë online, aq më shumë mund të lërë pas dore aktivitetet, marrëdhëniet dhe përgjegjësitë e jetës reale. Kjo mund të sjellë më shumë stres, më pak kohë për veten dhe të tjerët dhe, në fund, një gjendje emocionale edhe më të rënduar.
Rreziku është që kjo sjellje të mos duket menjëherë si problem. Në një shoqëri ku të gjithë jemi pothuajse vazhdimisht të lidhur me internetin, është e vështirë të dallosh kufirin mes përdorimit normal dhe atij problematik. Të kontrollosh telefonin disa herë në ditë, të përdorësh rrjetet sociale, të luash një lojë apo të bësh blerje online nuk do të thotë në vetvete se ekziston një varësi. Shqetësimi fillon kur përdorimi bëhet i pakontrollueshëm dhe fillon të ndikojë në pjesët e tjera të jetës.
Një shenjë e rëndësishme është edhe pamundësia për të respektuar kufijtë që personi i vendos vetes. Për shembull, dikush mund t’i thotë vetes se do të qëndrojë vetëm dhjetë minuta në rrjetet sociale, por përfundon duke kaluar një ose dy orë. Ose mund të vendosë të mos përdorë telefonin para gjumit, por përsëri ta marrë në dorë sapo të shtrihet. Kur ky model përsëritet vazhdimisht, kontrolli mbi përdorimin fillon të dobësohet.
Një tjetër tregues është momenti kur aktivitetet reale humbasin rëndësinë. Takimet me miqtë shtyhen, koha me familjen zvogëlohet, aktiviteti fizik lihet pas dore dhe detyrimet kryhen me vonesë vetëm për të pasur më shumë kohë online. Në këtë pikë, problemi nuk është më thjesht ekrani, por mënyra se si interneti po zë vendin e jetës së përditshme.
Studimi i Duisburg-Essen e vendos theksin pikërisht te kjo marrëdhënie problematike. Interneti në vetvete nuk është armiku. Ai është një mjet që mund të sjellë komunikim, informacion, argëtim dhe mundësi të shumta. Problemi shfaqet kur përdorimi i tij nuk është më zgjedhje, por një nevojë që personi e ka gjithnjë e më të vështirë ta kontrollojë.
Në fund të fundit, çështja nuk është të numërojmë vetëm orët e kaluara para ekranit, por të pyesim veten se çfarë po humbasim gjatë atyre orëve. Nëse interneti po merr kohën e gjumit, familjes, miqve, punës, shkollës apo aktiviteteve që na bëjnë të ndihemi mirë, atëherë mund të jetë momenti për të ndalur dhe për të parë me më shumë vëmendje marrëdhënien që kemi krijuar me të.
Sepse ndonjëherë, ajo që nis si një mënyrë për t’u çlodhur nga realiteti mund të përfundojë duke na larguar prej tij. Dhe pikërisht këtu qëndron shqetësimi më i madh: jo te fakti që jemi online, por te momenti kur nuk arrijmë më të jemi rehat kur jemi offline.
