Kriza energjetike e shkaktuar nga lufta e Rusisë në Ukrainë vazhdon të jetë e madhe mbi ekonomitë, bizneset dhe konsumatorët evropianë. Çmimet e larta të energjisë në Evropë kanë nxitur një normë inflacioni vjetor prej 8.5% në zonën e euros. Në Itali, kostoja e jetesës është rritur me 10.9%.
Këto rritje ndëshkuese të çmimeve nuk po dëmtojnë vetëm konsumatorët. Ato ndikojnë gjithashtu në kompanitë e uritura për energji, si fabrika e prodhimit të mocarelës Gruppo Francia në periferi të Romës.
“Ne kemi 250 punonjës në dy fabrikat tona,” tha për Euronews Massimo Panagia, Drejtor Ekzekutiv në Gruppo Francia Latticini. “Ne prodhojmë 20 milionë kilogramë djathë në formate dhe specialitete të ndryshme.”
CEO shpjegoi se faturat e tij të energjisë në 2022 ishin tre herë më të larta se një vit më parë. Ndërsa investimet në biogaz dhe panele diellore arritën t’i reduktonin pjesërisht këto kosto, ato ende rëndojnë shumë kompani si të tijat.
“Në numrat aktualë, kjo do të thotë 1.3-1.4 milion € kosto shtesë, [që] ishte e paparashikueshme. Si rezultat, kostoja e produkteve tona është ndikuar ndjeshëm,” shtoi Panagia.
A po rezultojnë efektive masat e BE-së për të trajtuar krizën energjetike?
Paqëndrueshmëria e tregut global të energjisë dhe rritja e çmimeve kanë shtyrë Komisionin Evropian të prezantojë masa që synojnë të lehtësojnë barrën për familjet dhe kompanitë e BE-së që po luftojnë për të përballuar jetesën.
Për të mbështetur ekonominë e BE-së pas pushtimit të Ukrainës nga Rusia, Komisioni Evropian miratoi Kornizën e Përkohshme të Krizës së Ndihmës Shtetërore, në mars 2022.
Ai lejon shtetet anëtare të japin sasi të kufizuara ndihme për kompanitë e prekura nga lufta ose sanksionet, të ofrojnë mbështetje likuiditeti për bizneset dhe të kompensojnë çmimet e larta të energjisë që përjetojnë kompanitë.
Në Itali, më shumë se 50 miliardë euro ndihmë shtetërore janë miratuar nga Brukseli, duke përfshirë edhe kreditë tatimore.
“Duke pasur parasysh faturën e energjisë, çdo kompani mund të llogarisë 30% të kësaj shume dhe ta përdorë këtë 30% si kredi për të kompensuar në muajt në vijim me tatimin që do t’i paguhet qeverisë”, zbuloi Massimo Panagia. “Ky mekanizëm, për fat të keq, nuk funksionoi aq mirë në fluksin e parave afatshkurtra.”
Këtë ndjenjë e ndan Mauro Savoia, menaxheri i një dyqani riparimi automobilistik në pronësi të familjes në Romë. Pasi pa se faturat e tij të energjisë dyfishohen brenda një viti, ai përfitoi gjithashtu një kredi tatimore, por thotë se duhet bërë më shumë për të ndihmuar bizneset e vogla.
“Nuk kishte asnjë lehtësim financiar të asnjë lloji,” tha Mauro Savoia, pronar dhe menaxher i përgjithshëm i Autopozzi Savoia. “Ne prisnim të paktën ndonjë ndihmë ekonomike ose grante për të ndihmuar kompanitë në fund të vitit.
Vlerësimi dhe rimendimi i sistemit energjetik të Evropës
Lufta në Ukrainë ka nxjerrë në pah nevojën e rishikimit të furnizimeve me energji, konsumit të energjisë dhe prodhimit të energjisë.
“Gjatë muajve të fundit, çmimet e energjisë janë ulur ndjeshëm në të gjithë Evropën. Kështu që familjet, në javët dhe muajt e ardhshëm, do të kenë fatura më të ulëta të energjisë. Por ato fatura të energjisë do të jenë ende dy herë, tre herë më të larta se ato që shihnim më parë në të kaluarën”, shpjegoi ekspertja e energjisë Simone Tagliapietra, e cila është një anëtare e lartë në institutin e mendimit Bruegel në Bruksel.
Pavarësisht përfitimeve që Korniza e Përkohshme e Krizave të BE-së mund t’u sjellë kompanive që përpiqen të qëndrojnë në këmbë mes faturave të tepruara të energjisë, disa ekspertë kanë ngritur shqetësime se kjo mund të çojë në shtrembërim të tregut.
“Gjatë kohërave të krizës, një nga përgjigjet tipike të Evropës është të lirojë pak nga këto rregulla të ndihmës shtetërore. Problemi është se kur lironi dhe kur zbutni politikat e konkurrencës në Evropë, ndihma shtetërore rregullon, për shembull, zakonisht. ato që përfitojnë më shumë janë dy vendet më të mëdha, Gjermania dhe Franca, të cilat janë ato, pikërisht Gjermania, që kanë hapësirën fiskale, të ashtuquajturat, paratë për të shpenzuar për të subvencionuar kompanitë e tyre më shumë se të tjerat”, shpjegoi Tagliapietra.
“Pra, gjatë vitit 2022, ne përfundojmë në një situatë ku 80% e ndihmës shtetërore u nda vetëm nga Gjermania dhe Franca”.
I pyetur nëse mendon se këto masa mjaftojnë për të ndihmuar bizneset të dalin nga stuhia, Tagliapietra tha “Kishte një përzierje ndërhyrjesh, pra kreditimi i taksave ishte një, por më pas pati edhe uljen e TVSH-së. Kompanitë kanë parë që faturat e tyre të energjisë rriten me një faktor prej tre apo edhe katër në një moment të caktuar kohor. Por duhet të kemi parasysh se pa ndërhyrjen e qeverisë, faturat e energjisë do të ishin rritur shumë më tepër se kaq.”
Kriza energjetike ka zbuluar dobësi në tregun evropian të energjisë elektrike. Në janar, BE nisi një konsultim për të punuar në reformimin e tregut dhe për të mbrojtur më mirë konsumatorët nga goditjet e çmimeve. Por Tagliapietra i tha Euronews se vetëm kjo nuk do të mjaftojë.
“Ne nuk duhet të mendojmë se kjo do të jetë zgjidhja e problemeve tona të krizës energjetike,” tha ai. “Çfarë ka qenë problemi ynë i krizës energjetike? Një mospërputhje në kërkesë dhe ofertë për gaz natyror, domethënë pas armatimit rus.
“Pra, e vetmja mënyrë që Evropa të dalë nga kjo krizë gjatë muajve të ardhshëm në mënyrë të qëndrueshme është të rregullojë këtë çekuilibër, të cilën ju e bëni duke ulur kërkesën tuaj dhe duke maksimizuar ofertën, alternativat. Që nënkupton ndërtimin e njësive lundruese të magazinimit dhe gazifikimit, siç po bën Gjermania. Që do të thotë nënshkrimi i marrëveshjeve të reja të gazit me furnizuesit e LNG. Promovimi i energjisë diellore për të hequr qafe gazin në prodhimin e energjisë elektrike, promovoni hapjen e pompave të nxehtësisë në shtëpitë tona për të hequr qafe bojlerin e gazit. Këto janë të vetmet zgjidhje strukturore për krizën energjetike në Evropë”.
Burimi: Euronews
