Së pari, ishte pandemia. Pastaj erdhi lufta Rusi-Ukrainë. Me dy kriza të mëdha globale të njëpasnjëshme, mund të ketë disa ndryshime të qëndrueshme në zinxhirët e furnizimit dhe tregtisë, paralajmërojnë ekspertët.
Lufta në Ukrainë, në veçanti, ka bërë që vendet të mendojnë për nevojën për partnerë tregtarë më të besueshëm.
“Nëse pandemia Covid-19 theksoi nevojën për të shkurtuar zinxhirët e furnizimit, lufta në Ukrainë nënvizon rëndësinë për të pasur partnerë tregtarë të besueshëm”, tha Peter Martin, drejtor kërkimi në firmën e kërkimit të mallrave Wood Mackenzie.
Çmimet e energjisë u rritën këtë vit pasi sulmi i Rusisë në Ukrainë destabilizoi tregjet dhe vendet perëndimore vendosën sanksione ndaj Moskës.
Këtë javë, Bashkimi Evropian ra dakord të ndalojë 90% të importeve të naftës ruse deri në fund të këtij viti. Moska gjithashtu kërcënoi më parë se do të ndërpresë furnizimin në shenjë hakmarrjeje. Kjo ka shtyrë një zyrtar rus të thotë se vendi do të gjejë importues të tjerë – blerjet e naftës nga Kina dhe India tashmë janë rritur këtë vit.
Lexo: Si mund të përpiqet Rusia të kapërcejë sanksionet e naftës të Bashkimit Evropian
Kontratat e së ardhmes së naftës Brent (6 muaj)
Bashkimi Evropian merr rreth 40% të gazit të tij natyror nga tubacionet ruse dhe rreth një e katërta e tij rrjedh përmes Ukrainës.
Eksportet e rëndësishme të drithërave, si gruri, janë prekur.
Miliona tonë grurë nga Ukraina, një nga eksportuesit më të mëdhenj të grurit në botë, kanë ngecur në vend, në pamundësi për të shkuar në vendet që kanë nevojë për to. Kjo për shkak se forcat ushtarake të Rusisë kanë bllokuar Detin e Zi, ku janë portet kryesore të Ukrainës.
Para luftës, portet ukrainase të Detit të Zi përbënin rreth 90% të eksporteve të drithit, sipas Andrius Tursa, këshilltar për Evropën Qendrore dhe Lindore në firmën konsulente Teneo Intelligence.
Duke iu referuar luftës si dhe pandemisë, Martin shtoi: “Këto forca mund të çojnë në një riorganizim të qëndrueshëm të tregtisë globale. Ekonomia globale bëhet më e rajonalizuar – zinxhirë më të shkurtër furnizimi me partnerë “të besueshëm”.
- Blloqet tregtare
Martin tha se “nuk është fundi” i globalizimit, por se tregtia globale mund të riorganizohet në dy ose më shumë “blloqe të dallueshme”.
Blloku i parë do të përbëhet nga Bashkimi Evropian, SHBA-ja dhe aleatët e tyre – të cilët kanë vendosur sanksione ndaj Rusisë dhe janë të rreshtuar në izolimin e Rusisë, sipas Martin. Këta aleatë mund të përfshijnë Britaninë e Madhe dhe Japoninë.
Një grup tjetër mund të jenë vendet që do të përpiqen të përfshihen në të dyja palët.
“Do të ketë një bllok kombesh si Kina dhe India që do të mbajnë tregti si me aleatët sanksionues ashtu edhe me Rusinë – ata mund të marrin më shumë energji dhe burime nga Rusia, por duhet të mbajnë marrëdhënie të mira me ekonomitë e mëdha në bllokun e parë, të cilat përbëjnë një pjesë të konsiderueshme të kërkesës së tyre për eksport.”, tha Martin.
- Rrugët e tregtisë
“Rrugët e tregtisë nga toka dhe deti dhe vëllimet që kalojnë përgjatë tyre do të ndikohen,” tha gjithashtu Martin.
Që nga fillimi i luftës, transportuesit kanë shmangur Detin e Zi, ku aktiviteti ushtarak i Rusisë ka bllokuar transportin tregtar. Kjo ka shkaktuar bllokime në portet e tjera në Evropë, sepse transportuesve u është dashur të ndryshojnë rrugët e tyre.
“Aktiviteti ushtarak i Rusisë në Detin e Zi, sulmet e vazhdueshme të saj në portet ukrainase dhe minierat e rënda në ujërat që rrethojnë portet e bëjnë të pamundur transportin tregtar”, shkroi Tursa në një shënim të 25 majit.
Nuk ka “mënyra të lehta” për të zhbllokuar portet e Ukrainës, tha ai duke shtuar se “propozime të ndryshme për të zhbllokuar hyrjen e Ukrainës në Detin e Zi po diskutohen, por asnjë nuk është e lehtë apo e mundshme”.
Ukraina tani po përpiqet të zhvillojë rrugë alternative tokësore dhe lumore për të eksportuar produkte ushqimore në vende të tjera.
“Edhe pse kapaciteti i rrugëve alternative pritet të rritet gradualisht, eksporte të tilla ka të ngjarë të jenë më komplekse dhe më të kushtueshme në krahasim me rrugën detare. Sulmet raketore të Rusisë që synojnë infrastrukturën hekurudhore në të gjithë Ukrainën mund të komplikojnë më tej logjistikën”, tha Tursa.
Fituesit dhe humbësit
Çdo devijim si rezultat i ndryshimeve në tregtinë globale do të bënte që disa ekonomi të përfitonin, si Azia Juglindore, Amerika Latine dhe Afrika, sipas Martin.
“Eksportet do të devijohen duke kërkuar gjetjen e tregjeve të reja për mallrat dhe shërbimet, dhe vendosjen e logjistikës për të akomoduar flukset e reja tregtare,” tha ai.
“Rusia ka të ngjarë të jetë humbësi më i madh pasi, megjithëse mund të përmbysë disa lidhje tregtare, ajo do të përjashtohet nga një pjesë e madhe e ekonomisë globale,” tha Martin.
Bllokimet në Kinë, qendra e prodhimit në botë, kanë kontribuar gjithashtu në trazirat e përjetuara nga industria e transportit dhe tregtisë.
“Ajo që ne presim të shohim në kohët e ardhshme është qartësisht një mbështetje më e ulët në rrugët e mëdha tregtare Lindje-Perëndim midis Kinës dhe Evropës, si dhe Kinës dhe SHBA-së. Këto janë zakonisht shtrirjet ku keni mega anije që thërrasin çdo gjë midis dy dhe pesë ndalesa në Kinë,” tha Christian Roeloffs, themeluesi dhe CEO i firmës së rezervimit të kontejnerëve Container xChange.
Rrugët mund të ndryshojnë dhe mund të përfitojnë disa vende të Azisë Juglindore si Vietnami, ku më shumë kompani po prodhojnë tashmë mallrat e tyre.
Nga ana tjetër, vende si Singapori – ku zakonisht kalojnë anijet gjatë rrugës për në SHBA – mund të humbasin, shtoi ai, duke shpjeguar se Singapori mund të anashkalohet pasi transportuesit shkojnë nga qendrat e prodhimit në zhvillim të Vietnamit dhe Kamboxhias direkt në Bregun Perëndimor të SHBA.
“Disa kompani kanë filluar të prodhojnë më afër shtëpisë në mënyrë që të kufizojnë vonesat e dorëzimit për shkak të mbylljes së fabrikave, furnizimeve të reduktuara të fuqisë punëtore dhe faktorëve të tjerë,” tha Jason McMann, kreu i analizës së rrezikut gjeopolitik për Morning Consult.
Ata gjithashtu mund të kalojnë në mbajtjen e inventarëve më të mëdhenj “si një jastëk kundër ndërprerjeve të ardhshme”, në krahasim me zinxhirët më të shkurtër të furnizimit, shtoi ai.
Burimi: CNBC
