Në një intervistë për Probizz.al ajo flet për rëndësinë e Webinarit AMFE-USA në 18 tetor dhe zbulon se si Danimarka po parandalon kancerin e gjirit që në fazën embrionale
Probizz.al: Tetori në të gjithë botën është muaj i ndërgjegjësimit për zbulimin e hershem të kancerit të gjirit. A kemi një raport sot nëse njerëzit janë ndërgjegjësuar për kontrolle më shumë për këtë sëmundje si në Shqipëri ashtu edhe në botë? Nëse jo, me aq sa keni konstatuar ju si mjeke.
AD: Po – tetori, si muaj simbolik i ndërgjegjësimit për kancerin e gjirit, ndihmon shumë gra që zakonisht nuk mendojnë për këtë temë dhe nuk e kontrollojnë veten rregullisht.
Ky muaj ndërgjegjësimi i kujton grave të prekin dhe të kontrollojnë gjoksin e tyre gjatë dushit, e më pas të drejtohen te gjinekologu ose onkologu për të bërë një ekografi dhe, nëse është e nevojshme, edhe një mamografi.
Kështu mund të dallohen nyjet beninje nga ato malinje.
Në shumicën e rasteve, nyjet janë të padëmshme, por ndonjëherë falë këtij kontrolli të hershëm zbulojmë kancer të gjirit dhe arrijmë të shpëtojmë jetë.
Studime dhe analiza tregojnë rritje të ndërgjegjësimit dhe të pjesëmarrjes në depistim gjatë Tetorit. P.sh., të dhënat e “big data” tregojnë se kërkimet për kancerin e gjirit dhe pjesëmarrja në depistim rriten pikërisht në tetor; edhe publikime më të vjetra gjejnë më shumë diagnoza të reja pas fushatave të tetorit, që sugjeron rritje të kontrolleve. Tipikisht shohim rritje të kërkesave për informacion dhe terminime gjatë Tetorit, sidomos kur ka fushata lokale, “webinare”, dhe mundësi depistimi me kosto të ulët/falas. Konvertimi në mamografi rritet kur ofrohet ftesë aktive me orar fikse + rikujtesë, si në modelet nordike.
Probizz.al : Cili është qëllimi i organizimit të Webinarit AMFE-USA?
AD: Qëllimi i webinarit të AMFE–USA është të prezantojë protokollet më të reja onkologjike nga SHBA edhe në Shqipëri.
Ne duam të trajnojmë personelin mjekësor – mjekët, infermieret dhe stafin tjetër – dhe në të njëjtën kohë të ndërgjegjësojmë gratë shqiptare për rëndësinë e vetëkontrollit dhe të diagnostikimit të hershëm.
Kontrollet e rregullta te mjeku gjinekolog shpëtojnë jetë – veçanërisht për gratë që kanë histori familjare me kancer gjiri ose sëmundje të tjera kronike.
Këto gra duhet të jenë më të kujdesshme dhe të kryejnë në mënyrë të rregullt kontrollet e tyre periodike.
Me anë të Webinarit AMFE–USA synojmë:
- Të kthejmë ndërgjegjësimin në veprim: udhëzues praktik “kur të fillosh” dhe “si të planifikosh” mamografinë sipas moshës/rrezikut; të adresojmë mite (p.sh. vetëekzaminimi nuk zëvendëson depistimin).
- Barazi në akses: si të ulen barrierat financiare/logjistike për gra nga komunitetet shqiptare në diasporë dhe në Shqipëri .
- Rreziku i personalizuar: si përdoren faktorët e rrezikut (historia familjare, densiteti i gjirit, gjenetika) për intervale të përshtatura depistimi dhe modalitete (p.sh. MRI për gjinj shumë dens).
- Rrjeti i referimit Shqipëri–BE/SHBA: lista qendrash, protokolle komunikimi, dhe rikujtues digjitalë për pjesëmarrje.
Probizz.al: Sa ka përparuar shkenca sot në lidhje me kancerin e gjirit?
AD: Kanceri i gjirit është një temë shumë e gjerë dhe e ndjeshme, sepse prek një numër të madh grash në mbarë botën dhe gjithnjë e më shumë edhe në Shqipëri.
Përveç faktorëve gjenetikë, gjithnjë e më tepër ndikojnë edhe faktorët mjedisorë – pesticidet, toksinat dhe substancat kimike që marrim nëpërmjet ushqimit dhe jetës industriale.
Depistim smart dhe i heret synon njohjen në kohë të rrezikut risk-stratification (kombinon moshën, densitetin, historinë familjare, gjenetiken/polikombinimet) për të përshtatur moshën e fillimit dhe shpeshtësinë e shfaqjes se kancerit te gjirit.
Prandaj është thelbësore të njohim zbulimet më të fundit shkencore:
Sot dihet se kanceri i gjirit mund të parandalohet ose të zbulohet herët, nëse ushqehemi shëndetshëm, bëjmë aktivitet fizik të rregullt dhe kryejmë çdo vit kontrolle me ekografi ose mamografi.
Probizz.al: Në Danimarkë po shihen mënyra për të parandaluar kancerin e gjirit që tek fëmija? Për çfarë bëhet fjalë konkretisht duke u bazuar në informacionin që ju keni?
AD: Në Danimarkë, shkenca ka arritur në një nivel shumë të avancuar: gjatë fertilizimit in vitro (IVF) mund të analizohen embrionet për mutacione gjenetike.
Në këtë mënyrë, mund të identifikohen dhe përjashtohen mutacionet në gjenet e njohura të kancerit të gjirit BRCA1 dhe BRCA2, duke mundësuar kështu një parandalim para lindjes të predispozicionit për kancer gjiri.
Danimarka nuk “depiston” fëmijët për kancer gjiri, por ka kërkime të forta për faktorët e hershëm të jetës që lidhen me rrezikun më vonë:
- Përmasat trupore në fëmijëri & koha e pubertetit: studime daneze/gjermano-daneze gjejnë lidhje midis BMI-së në fëmijëri, shtatësisë dhe rrezikut në postmenopauzë — mekanizmat mund të kalojnë përmes densitetit të gjirit
- Ekspozimet mjedisore të hershme (p.sh. pesticide, EDCs): literatura e gjerë (përfshirë dhe punë në Danimarkë mbi familjet bujqësore) sugjeron se ekspozimet gjatë fëmijërisë/adoleshencës mund të ndikojnë rrezikun e ardhshëm; politika publike fokuson reduktimin e EDC-ve dhe edukimin.
- Modeli danez i depistimit të rriturave: ftesa bienale falas për moshat 50–69 vjeç, me pjesëmarrje shumë të lartë (~80%+) falë ftesave me termin fikse, rikujtesave dhe materialeve multigjuhëshe — një praktikë që mund të shërbejë si model. (PMC)
Mesazh im personal
Në tetor, në Ditën Botërore të Kancerit të Gjirit, duhet të kujtojmë:
Çdo grua mund të jetë e radhës.
Vetëm disa minuta vetëkontroll në muaj mund të shpëtojnë një jetë.
Shpesh mendojmë se “kjo ndodh vetëm tek të tjerët” – derisa na prek vetë.
Qoftë mjeke, paciente apo familjare – kanceri i gjirit mund të prekë secilën prej nesh.
Nga përvoja ime personale mund të them:
Para disa muajsh, u operova dy herë për shkak të nyjeve në gji.
Jam falënderuese që e zbulova në kohë dhe ia besova jetën time kirurgëve të aftë, të cilët e hoqën plotësisht tumorin.
Me këtë përvojë personale dua t’u them çdo vajze dhe çdo gruaje – në Shqipëri dhe kudo:
Kontrolloni vetë gjoksin tuaj, bëni kontrollet e rregullta – sepse kjo shpëton jetë.
Dhe me këtë, shpëtoni jo vetëm veten, por edhe familjet që varen nga ju.
DR. MED. AURORA DOLLENBERG
Mjeke specialiste për mjekësi urgjente, mjekësi të përgjithshme dhe psikoterapi
Drejtuese dhe CEO e Klinikës Dollenberg në Wolfenbüttel, Gjermani
Autore e librit MANUALI i Mjekësisë së Urgjencës, i shkruar fillimisht në gjermanisht dhe i përkthyer ne 2023 në shqip.
