Kalimi i përgjegjësive nga një brez te tjetri nuk është vetëm çështje pasurie, por edhe komunikimi, besimi dhe planifikimi. Ekspertët këshillojnë që familjet të nisin këtë proces shumë përpara se të shfaqen problemet shëndetësore apo konfliktet mes trashëgimtarëve.
Kur është momenti që prindërit t’ia kalojnë drejtimin brezit të ardhshëm?
Sipas ekspertëve të menaxhimit të pasurisë dhe juristëve, shumë familje fokusohen te aspektet financiare dhe tatimore të trashëgimisë, por lënë pas dore planin për transferimin e përgjegjësive dhe vendimmarrjes. Nëse ky diskutim shtyhet deri në momentin kur prindi nuk është më në gjendje të marrë vendime të qarta, familja mund të përfshihet në mosmarrëveshje të kushtueshme dhe emocionale.
Sa më gjatë të shtyhet procesi i tranzicionit, aq më i madh bëhet rreziku i konflikteve mes anëtarëve të familjes.
Katër hapa për një kalim të suksesshëm të trashëgimisë familjare
1. Filloni bisedën herët, jo kur lind kriza
Gabimi më i madh është të pritet një ngjarje si një goditje në tru, një diagnozë e rëndë apo një konflikt familjar për të folur për trashëgiminë.
Mallory Findley, eksperte në Rockefeller Capital Management, këshillon që këto biseda të zhvillohen kur prindërit janë ende në gjendje të marrin pjesë qetësisht dhe me mendje të kthjellët.
Momente të rëndësishme në jetën e familjes – si shitja e biznesit familjar, lindja e një nipi apo mbese, apo zgjerimi i pasurisë – mund të shërbejnë si pikënisje për të diskutuar planin e së ardhmes.
Ekspertët sugjerojnë që familjet të krijojnë zakonin e takimeve të rregullta. Nuk është e nevojshme të jenë mbledhje formale; edhe një darkë familjare mund të jetë një hap i rëndësishëm për të folur hapur mbi çështjet e përbashkëta.
2. Kalimi i përgjegjësive duhet të jetë gradual
Humbja e aftësive njohëse zakonisht nuk ndodh brenda një dite. Për këtë arsye, edhe transferimi i përgjegjësive nuk duhet të jetë i menjëhershëm.
Valerie Galinskaya, drejtuese e Merrill Center for Family Wealth, thotë se është më e dobishme të diskutohet se kush është personi më i përshtatshëm për të marrë vendime të caktuara, sesa të krijohet ndjesia se po i hiqet kontrolli prindit.
Në praktikë, kjo mund të nënkuptojë që një prind vazhdon të marrë pjesë në vendimet strategjike, ndërsa fëmijët marrin gradualisht përgjegjësi për administrimin e pronave, financave apo biznesit.
Ekspertët paralajmërojnë gjithashtu se fëmijët nuk duhet të përpiqen të marrin kontrollin me nxitim, pasi kjo mund të dëmtojë marrëdhëniet dhe ta bëjë prindin më të prekshëm ndaj ndikimeve të jashtme.
3. Respektoni rolin dhe dinjitetin e prindit
Për shumë sipërmarrës apo drejtues familjarë, identiteti i tyre është i lidhur ngushtë me rolin që kanë pasur për vite me radhë.
Mark Parthemer, strateg i pasurisë në Glenmede, thotë se mënyra se si komunikohet tranzicioni është po aq e rëndësishme sa vetë vendimi.
Në një rast konkret, një familje vendosi ta kalonte babanë nga pozicioni i presidentit të kompanisë në kryetar të bordit. Kjo i lejoi atij të vazhdonte të kontribuonte me përvojën dhe vizionin e tij, pa mbajtur barrën e menaxhimit të përditshëm.
Edhe kur një prind nuk mund të vazhdojë të drejtojë biznesin, familja duhet të vlerësojë rolin e tij si mentor, mbajtës i historisë familjare dhe figurë që ruan unitetin mes brezave.
4. Bashkoni familjen përpara se të merrni vendime
Kur në familje ka disa fëmijë, është normale që secili të ketë një këndvështrim të ndryshëm.
Shpesh ndodh që njëri prej tyre jeton pranë prindit dhe e kupton më shpejt ndryshimin e gjendjes shëndetësore, ndërsa të tjerët mund ta mohojnë ose të mos jenë të informuar.
Ekspertët rekomandojnë që vëllezërit dhe motrat të diskutojnë fillimisht mes tyre dhe të përpiqen të krijojnë një qëndrim të përbashkët përpara se ta hapin temën me prindin.
Takimet në një ambient neutral ose edhe online mund të ndihmojnë që secili të ketë hapësirë të barabartë për të shprehur mendimin. Vendosja e rregullave të qarta dhe dëgjimi i shqetësimeve të secilit ul rrezikun e keqkuptimeve dhe mosbesimit.
Trashëgimia nuk është vetëm pasuri
Sipas specialistëve të menaxhimit të pasurisë familjare, qëllimi i këtyre bisedave nuk është që të gjithë anëtarët e familjes të bien dakord për çdo vendim.
Objektivi është që çdo brez të kuptojë arsyet pas vendimeve dhe të ketë transparencë mbi mënyrën se si do të menaxhohet pasuria dhe biznesi familjar.
Kur mungon komunikimi, lindin dyshimet, akuzat dhe konfliktet që mund të dëmtojnë jo vetëm marrëdhëniet familjare, por edhe vetë pasurinë e krijuar ndër vite.
A ka rëndësi ky diskutim edhe për familjet shqiptare?
Edhe në Shqipëri dhe në diasporën shqiptare po rritet numri i familjeve që kanë ndërtuar biznese, prona dhe investime ndër breza. Ndërsa shumë sipërmarrës i afrohen moshës së pensionit, kalimi i drejtimit te brezi i dytë ose i tretë po bëhet një nga sfidat më të rëndësishme për vazhdimësinë e biznesit familjar.
Ekspertët theksojnë se planifikimi i trashëgimisë nuk kufizohet vetëm te testamenti apo ndarja e pasurisë. Ai përfshin edhe përcaktimin e roleve, transferimin gradual të përgjegjësive dhe krijimin e një komunikimi të hapur mes anëtarëve të familjes, për të shmangur konfliktet që mund të rrezikojnë pasurinë dhe biznesin e ndërtuar ndër vite./cnbc
