Tregtimi i aksioneve është bërë shumë më i lehtë për tregtarët e rinj në vitet e fundit – falë aplikacioneve fintech si Robinhood dhe Greenlight.
Robinhood, për shembull, tërhoqi nivele të paprecedentë të tregtarëve të rinj, për herë të parë në bursë gjatë pandemisë.
Rritja e platformave të tilla tregtare që lejojnë fëmijët të blejnë aksione mund të shihet si “një mundësi e shkëlqyer” për t’i bërë ata “kuriozë dhe të emocionuar për financat personale”, tha Thomas Henske, një planifikues financiar i certifikuar.
Ndërsa tregjet vazhdojnë të jenë gjithnjë e më të aksesueshme për të gjithë, çfarë mund të përfitojnë fëmijët nga të mësuarit për të investuar dhe për të tregtuar?
Filloni të mësoni të rinj
Robinhood është përballur me pjesën e tij të drejtë të kritikave për “gamifikimin” e investimit – ose duke e bërë biznesin serioz të investimit të duket argëtues dhe intuitiv si një lojë. Investitori miliarder Warren Buffet madje e ka krahasuar atë me lojërat e fatit.
Megjithatë, ekspertët e industrisë që folën për CNBC Make It thanë se do të jetë e dobishme për fëmijët e moshës 8 vjeç e lart që të ekspozohen ndaj tregut të aksioneve.
“Mësimi i bazave të investimit i ekspozon fëmijët tuaj që të kuptojnë se si funksionojnë bizneset, si të rriten paratë dhe me shpresë… si të marrin vendime të mençura investimi,” tha Tania Brown, një planifikuese financiare dhe trajnere e certifikuar financiare në SaverLife.
Fëmijët gjithashtu kanë një “aset të vlefshëm” që të rriturit nuk e kanë – dhe kjo është koha, shtoi Jerremy Newsome, CEO i Real Life Trading, i cili u mëson fëmijëve, prindërve dhe të rriturve për tregun e aksioneve.
“Fëmijët, madje edhe të rriturit, po mësojnë për aksionet dhe po investojnë shumë vonë. Kam dëgjuar kaq shumë njerëz që më thonë se do të donin të mësonin kur ishin më të rinj”, tha ai.
Kuptoni “rrezikun dhe shpërblimin”
Rritjet dhe uljet e tregut të aksioneve mund të jenë frikësuese edhe për të rriturit, aq më tepër për fëmijët. Por si Henske ashtu edhe Newsome thonë se paqëndrueshmëria është pikërisht arsyeja pse fëmijët duhet të fillojnë të investojnë në moshë të hershme.
“Dikush mund të thotë se ka disa përfitime jo-monetare në mësimet e jetës që shkakton paqëndrueshmëria e tregut të aksioneve,” shpjegoi Henske.
“Aksionet mund të jenë një metaforë për jetën në disa aspekte. Jeta nuk është një vijë e drejtë. Fëmijët mund të mësojnë rreth rrezikut dhe shpërblimit… dhe të mendojnë afatgjatë.”
Për Newsome, të mësuarit për tregtimin dhe investimin është gjithashtu një mënyrë për t’i ekspozuar fëmijët ndaj “fatkeqësive të arsyeshme” dhe për të ndërtuar “introspeksion”.
“Kur bëni një tregti – nuk ka rëndësi nëse janë para të vërteta apo para false – dhe humbni, ka një ndjenjë të caktuar që ndodh. Ju jeni të mërzitur ose të zemëruar, të inatosur ose të frustruar,” tha Newsome.
Kjo u jep fëmijëve mundësinë të mësojnë se si të njohin dhe kuptojnë emocionet dhe më pas të “kalojnë” në një gjendje më pozitive, duke ndërtuar “inteligjencën emocionale”.
Newsome shtoi se të mësoni se si të tregtoni aksione është gjithashtu një mënyrë që fëmijët tuaj të “ushtrojnë më mirë matematikën” dhe ta shohin atë të përfshirë në jetën reale.
“Kur fëmijët shkojnë në shkollë, ata nuk e dinë se si matematika që po mësojnë do t’i ndihmojë… ose do t’u sjellë dobi.”
“Në bursë, nuk keni nevojë të jeni ekspert matematike në asnjë mënyrë, por në përgjithësi keni një kuptim të mirë të përqindjeve, numrave dhjetorë, shumëzimit, mbledhjes, zbritjes – ato parime vërtet thelbësore të matematikës janë shumë të përhapura në tregti,” tha Newsome.
Investimi për të ardhmen
Mësimi i fëmijëve për të kursyer një pjesë të ndihmës së tyre është një mënyrë për t’u siguruar që ata të kenë njohuri financiare në të ardhmen. Por ekspertët që folën për CNBC Make It thanë se të mësuarit se si të “rrisni pasurinë” përmes investimeve është po aq e rëndësishme në një moshë të re.
“Sa më herët të kuptojë një person se si të investojë, aq më të mëdha janë shanset që ai person të investojë në të ardhmen”, tha Brown.
Henske ra dakord se ndodhet “fuqi” në të filluarin herët dhe është e rëndësishme të mbash parasysh fundin – për disa, ky mund të jetë pensioni.
Ai theksoi se investimi është i rëndësishëm për ata që përpiqen të arrijnë qëllimet e tyre të pensionit.
“Më trego dikë që është një kursimtar i mrekullueshëm dhe merr vetëm 5% nga ato kursime, dhe unë do t’ju tregoj dikë që ka një rrugë më të mirë financiare … dhe merr 10% nga paratë e tyre.”
Mësoni të kurseni së pari
Megjithatë, Brown theksoi se fëmijët duhet së pari të kuptojnë bazat e financave përpara se të mësojnë të investojnë.
“Filloni me… duke kursyer një pjesë të pagesës së tyre dhe duke mësuar të vononi kënaqësinë. Këto aftësi duhet të mësohen, praktikohen dhe përdoren përpara se të kalohet në investime”, tha ajo.
Henske u pajtua, duke thënë se fëmijët duhet të kenë tema të financave personale “të gozhduara”, të tilla si të kuptuarit e vlerës së parasë, buxhetimin, kursimet dhe interesin e përbërë.
Kjo është arsyeja pse ai mendon se është më “produktive” të fillojë të flasë me fëmijët për të investuar kur ata janë midis moshës 8 dhe 12 vjeç.
“Kur lind tema e investimit, prindërit shpeshherë emocionohen dhe duan të hidhen menjëherë në mësimin e fëmijëve për të blerë aksione. Sipas mendimit tim, ky nuk është vendi për të filluar,” shtoi ai.
“Çfarë dobie ka t’i mësosh ata të bëhen investitorë kryesorë nëse nuk mund të kursejnë as para? Herën e fundit që kontrollova, një normë kthimi prej 20% në $0 është $0.”
Këshilla e Henske për prindërit është që t’i ekspozojnë fëmijët në temën e investimit që herët, por “mos u dekurajoni nëse ata nuk fillojnë të jenë të hapur ndaj atyre mësimeve derisa të arrijnë shkollën e mesme”.
Si duhet të fillojnë të investojnë fëmijët?
Lejojeni fëmijën tuaj të zgjedhë një kompani me interes, në mënyrë që ai ose ajo të jetë më një “nxënës i gatshëm”, tha Brown, i cili shtoi se vajza e saj zgjodhi Walt Disney.
Newsome sugjeron “të investoni në atë që dini”. Këto mund të jenë kompani me mallra dhe shërbime që përdorni çdo ditë si Apple, Netflix ose Google.
“Mos u shqetësoni për investimin në një kompani të re (startup) për të cilën nuk keni dëgjuar kurrë më parë,” tha ai.
Brown shtoi: “Ju mund të blini aksione direkt nga kompania dhe të blini aksione të ulëta, më pas t’i tregoni fëmijës suaj se si të vlerësojë aksionet. Mbani mend, qëllimi nuk është një kthim yjor i investimit, por përkundrazi t’i mësoni fëmijës suaj bazat e investimit.”
Anasjelltas, Henske tha se prindërit duhet t’i inkurajojnë fëmijët të investojnë në fonde të përbashkëta dhe fonde të tregtuara në shkëmbim (ETF), në vend të aksioneve individuale, sepse nuk ka gjasa që fëmijët ose të rinjtë të kenë kohë dhe energji për të bërë kujdesin e duhur në klasa të ndryshme të aseteve.
Fondet e përbashkëta grumbullojnë para nga investitorët për të investuar në një koleksion aksionesh, obligacionesh dhe asetesh të tjera, ndërsa ETF-të mbajnë një koleksion letrash me vlerë që gjurmojnë një indeks, mall ose obligacione.
Burimi: CNBC
